Eindredacteur
Geen paus komt er onderuit: uitspraken doen over seksualiteit. In het vliegtuig onderweg van Afrika naar Rome moest paus Leo eraan geloven. Maar of hij duidelijke taal sprak, hangt af van hoe je zijn woorden interpreteert.
Na een uitputtend elfdaags bezoek aan vier Afrikaanse landen gaf paus Leo de meereizende journalisten aan boord van het vliegtuig terug naar Rome gisteren de ruimte om vijf vragen te stellen. Een daarvan ging over het recente besluit van de Duitse kardinaal Reinhard Marx om in zijn aartsbisdom München-Freising het zegenen van koppels van hetzelfde geslacht toe te staan.
De manier waarop de Kerk omgaat met mensen die op hetzelfde geslacht vallen, is al langer een splijtzwam binnen de katholieke wereld. Hoe controversieel het onderwerp kan zijn, werd eind 2023 nog eens duidelijk.
Toen publiceerde het Dicasterie voor de Geloofsleer met goedkeuring van paus Franciscus het document Fiducia Supplicans, waarin de mogelijkheid besproken werd voor een kerkelijke zegen van koppels in ‘irreguliere’ situaties, zoals stellen van hetzelfde geslacht.
De reacties liepen uiteen van uitbundige vrolijkheid tot felle afkeuring. De eenheid binnen de Kerk was in die tijd vaak ver te zoeken.
Die eenheid is nu net een thema waar paus Leo zich grote zorgen over maakt. In het vliegtuig antwoordde hij dan ook: “De eenheid of verdeeldheid van de Kerk zou niet om seksualiteit moeten draaien. Vaak lijkt het alsof de Kerk alleen op seksueel vlak iets over moraliteit te zeggen heeft. Maar er zijn juist een hoop thema’s veel belangrijker: rechtvaardigheid, de gelijkheid en eenheid van mannen en vrouwen, en godsdienstvrijheid.”
De paus zei verder dat de Heilige Stoel haar positie al duidelijk heeft gemaakt aan de Duitse bisschoppen: het Vaticaan “staat niet achter een formele zegen voor homoseksuele koppels”.
Wel staan de deuren van de Kerk open voor ieder mens, benadrukte paus Leo. “Iedereen is uitgenodigd om Jezus te volgen en om te zoeken naar bekering in zijn leven. Het thema [seksualiteit, red.] kan voor meer verdeeldheid dan eenheid zorgen; we moeten juist zoeken naar manieren om onze eenheid te bouwen op Jezus Christus en op wat Hij ons leert.”
Duidelijke taal – of niet? Dat hangt af van hoe je de woorden van de paus bekijkt. De kern van zijn betoog – seksualiteit mag de eenheid van de Kerk niet in gevaar brengen – valt namelijk op twee manieren uit te leggen.
De eerste manier is de meest voor de hand liggende. De paus heeft zelf gezegd dat het Vaticaan het zegenen van homoseksuele koppels niet ondersteunt. Daarom is er geen plaats voor acties als die van kardinaal Marx, die min of meer op eigen initiatief zulke zegeningen gaan aanbieden. Om de eenheid van de Kerk te bewaren, zou daar een einde aan moeten komen.
Als de woorden van de paus op deze manier uitgelegd worden, kan dat ook gevolgen dichterbij huis hebben. Bijvoorbeeld voor het plan van de Antwerpse bisschop Johan Bonny om tegen 2028 enkele gehuwde mannen als priester te wijden; een plan dat hij in maart aankondigde.
Bisschop Bonny baseert zijn beslissing om het plan uit te voeren op de “ruimte voor lokale experimenten” die de synode over synodaliteit biedt. Maar wellicht gaat paus Leo die experimenteerruimte juist aan banden leggen om de eenheid binnen de Kerk te bewaren.
Tenzij je zijn woorden in het vliegtuig op een andere manier uitlegt. Paus Leo zei dat seksualiteit buitensporig veel aandacht krijgt voor een thema dat binnen de katholieke morele leer eigenlijk helemaal niet zo’n groot issue is. Andere zaken zijn stukken belangrijker, aldus de paus.
Op die wijze zou het juist ook kunnen dat paus Leo niet rigoureus gaat ingrijpen bij acties als die van kardinaal Marx, om verdeeldheid op basis van bijzaken te vermijden. Het is minder waarschijnlijk dat paus Leo dit bedoelde, maar niet onmogelijk.
Hoe dan ook lijkt het erop dat we van paus Leo geen grote uitspraken over seksualiteit hoeven te verwachten. Andere thema’s zijn veel belangrijker, zei hij in het vliegtuig: zoals de omgang met migranten – “die worden soms slechter behandeld dan huisdieren” – en de doodstraf – “die veroordeel ik”.
Eerst de hoofdzaken, dan de bijzaken, zegt paus Leo. En aangezien de eenheid binnen de Kerk hoofdzaak nummer één voor hem is, zal daar zijn focus liggen.
