Hij ziet zichzelf als bemiddelaar in de Duitse bisschoppenconferentie. Maar Georg Bätzing gaat de confrontatie met de paus en zijn collega-bisschoppen niet uit de weg. In een nieuw interviewboek geeft de bisschop van Duits Limburg inzicht in zijn denken.
Hij typeert zichzelf als “goed conservatief” en “katholiek tot op het bot”. Als kind al wilde Georg Bätzing priester worden. Maar inmiddels bisschop van Limburg en voorzitter van de bisschoppenconferentie staat hij ook kritisch tegenover het geloof en de Kerk.
“Geloof bestaat niet onbevraagd, maar moet eerst een vraag worden om anderen te kunnen informeren”, zegt Bätzing in een interviewbundel getiteld Rom ist kein Gegner (‘Rome is de vijand niet’), die deze week verschijnt bij Edition Herder Korrespondenz (HK). HK-hoofdredacteur Stefan Orth gaat daarin met Bätzing in gesprek over zijn leven en actuele kerkelijke kwesties.
“Zelf heb ik de Kerk altijd als ondersteunend ervaren”, zegt de in 1961 in het Westerwald geboren bisschop. “Het geloof van mijn ouders was nooit bevooroordeeld, nooit bekrompen en ze stelden altijd vragen.”
De Kerk ziet hij dus als zijn thuis, maar: “Er is geen huis zonder breuklijnen, geen huis dat een thuis zou blijven zonder er kritisch naar te kijken”, aldus de 63-jarige, die in 2012 vicaris-generaal werd in het bisdom Trier en in 2016 bisschop in het door crises geteisterde Limburg.
De Limburgse bisschop is ervan overtuigd dat hervormingen geen wondermiddel zijn, maar zonder hervormingen zal de crisis volgens hem verergeren
Bätzing verzet zich tegen een geromantiseerde kijk op het verleden: “Alle dingen waarmee we vandaag in het reine moeten komen, zijn verbonden met de tijd van de nationale Kerk: machtsmisbruik, seksueel geweld, een gebrek aan vrijheid in het geloof, wat doorslaggevend was voor het verval van de biecht”, zegt hij. De biecht werd door veel mensen gezien als een inmenging in de meest intieme delen van het leven, zo licht hij toe.
Tegen deze achtergrond gelooft hij dat het misbruikschandaal een belangrijke reden voor hervorming is, maar niet de enige. “Wat ik probeer te behouden is de speciale sacramentele structuur van de katholieke Kerk”, benadrukt hij: dat God mensen ontmoet in tekenen, in mensen, in woorden, in handelingen en in rituelen.
De bisschop pleit ervoor om af te stappen “van een sacraal overdreven en in plaats daarvan naar een minder theologisch geladen existentiële beschrijving van het priesterambt”.
Daarnaast zijn transparante procedures van verantwoording, scheiding der machten en controle van de macht nodig voor elk ambt in de Kerk, vindt hij. Tegelijkertijd moet functionele overbelasting worden voorkomen: “Wat priesters moeten kunnen is uiteindelijk een te hoge eis.”
Rome is meer een familie, waarin natuurlijk altijd geschillen zijn
De Limburgse bisschop beschrijft de ‘vrouwenkwestie’ als de beslissende kwestie voor de toekomst van de katholieke Kerk. Bijna niemand in Duitsland begrijpt nog waarom vrouwen worden uitgesloten van gewijde ambten, stelt hij. “Zegt dat iets over het werk van de Heilige Geest in onze tijd? Of moet ik aannemen dat 90 of zelfs 95 procent van Gods volk in ons land het bij het verkeerde eind heeft?”
De Limburgse bisschop is ervan overtuigd dat hervormingen geen wondermiddel zijn. Omgekeerd zal de crisis verergeren zonder hervormingen, denkt hij.
Om de jonge generatie kennis te laten maken met het evangelie, moet de Kerk duidelijkheid scheppen over gendergelijkheid en de acceptatie van levensstijlen zoals die vandaag de dag worden geleefd. Een positieve kijk op seksualiteit buiten het huwelijk en een nieuwe waardering voor homoseksuele mensen zijn daarom volgens hem nodig.
Bätzing, die sinds 2020 voorzitter is van de Duitse bisschoppenconferentie en zichzelf vooral ziet als bemiddelaar, ziet weliswaar polarisatie, maar geen harde verdeeldheid tussen collega-bisschoppen.
Hij benadrukt dat afwijkende standpunten die theologisch en persoonlijk gefundeerd zijn, veel respect verdienen als ze op een argumentatieve manier worden gepresenteerd: “Ik vind het moeilijker om om te gaan met confraters die helemaal niets zeggen maar er wel tegen zijn. Naar mijn mening werkt dat niet.”
In dit verband betreurt de conferentievoorzitter dat kritische Duitse bisschoppen brieven sturen aan de paus of andere kantoren in het Vaticaan, soms zonder medeweten van de andere bisschoppen. “We krijgen dan antwoorden op vragen die we niet eens kennen, maar die geacht worden voor iedereen te gelden. Dat komt ook het gezag van de Heilige Vader niet bepaald ten goede.”
Met het oog op de uiteenlopende ideeën over kerkhervormingen roept Bätzing de Kerk op om opnieuw na te denken over eenheid, diversiteit en culturele verschillen.
Het feit dat de recente verklaring van het Dicasterie voor de Geloofsleer over de zegening van homoseksuelen zoveel opschudding en afwijzing heeft veroorzaakt, laat zien hoe moeilijk hervormingen kunnen zijn. “Ik had niet gedacht dat een Romeinse verklaring, die duidelijk de goedkeuring van de Heilige Vader heeft, zo fel zou worden afgewezen door bisschoppenconferenties.”
In het interviewboek beschrijft de Limburgse bisschop ook zijn eigen moeite met paus Franciscus en het Vaticaan. “Rome is de vijand niet. Rome is meer een familie, waarin natuurlijk altijd geschillen zijn”, benadrukt hij.
Paus Franciscus heeft volgens Bätzing moeite met de Kerk in Duitsland. Hij schrijft dit onder andere toe aan de gevoelens van vervreemding die Jorge Mario Bergoglio in zijn jongere jaren ervoer tijdens een kort studiebezoek aan Duitsland. Ook meent hij dat veel anderen voor de paus een beeld schetsen van de Duitse Kerk die niet overeenkomt met Bätzings eigen ervaring.
Zijn eigen bisdom ziet hij nu net als een rolmodel voor de synodaliteit die paus Franciscus wil bevorderen in de Kerk. Maar in reactie op kritiek van Franciscus dat de Duitsers te veel met structuren bezig zijn, merkt Bätzing op dat synodaliteit ook niet louter een spiritueel begrip kan blijven. “Synodaliteit heeft structuren nodig.”
| Georg Bätzing & Stefan Orth, Rom ist kein Gegner. Warum die Kirche Reformen braucht Uitgeverij: Herder E-book | € 13,99 > BOEK DOWNLOADEN |  |
