Hoe zou dat zijn: niets hoeven doen en toch het inkomen van een groot bedrijf binnenhalen? De uitverkoren geestelijken van de Franse koning hadden ooit dit geluk. Een tentoonstelling in het Franse Cluny zet deze abten nu in de schijnwerpers.

Een tentoonstelling in de voormalige abdij van Cluny, in het oosten van Frankrijk, vertelt deze zomer over de zogenaamde ‘abten van de koning’. De periode waar het hier over gaat, de vijftiende tot de achttiende eeuw, is nog steeds weinig belicht.

De abdij van Cluny, gesticht in 910, was ooit de machtigste van heel Frankrijk. Het benedictijnenklooster had tussen 1456 en 1790 twintig abten. Die werden niet gekozen door de kloostergemeenschap zelf, maar aangesteld door de Franse koning.

Met het Concordaat van Bologna in 1516 had paus Leo X de Franse koning Frans I namelijk het recht gegeven om 225 abten te benoemen in het hele land, oftewel voor bijna alle Franse abdijen. Zij waren slechts beschermheren, maar geen leidinggevenden van de abdij. De geestelijke leiding van de abdij lag bij een kloosterling die prior werd genoemd.

De door de koning aangewezen abten van Cluny waren weliswaar geestelijken, maar hadden geen enkele bestuurlijke bevoegdheid of officiële taken binnen het klooster. Wel ontvingen zij op afstand inkomsten vanuit de abdij.

In de zeventiende eeuw werden onder meer Ministers van Staat en kardinalen Armand-Jean du Plessis de Richelieu en Jules Mazarin tot abt benoemd, maar ook andere kerkelijke prinsen uit machtige families zoals Jean de Bourbon, Claude de Guise, Henri Oswald de la Tour d’Auvergne en Dominique de la Rochefoucauld.

Het klooster van Cluny werd in 1790 opgeheven en daarna grotendeels vernietigd tijdens de Franse Revolutie. De abdij en de kloosterlingen werden gezien als exponenten van de monarchie die, net als de koning, omvergeworpen moesten worden. Mede om die reden kregen de ‘abten van de koning’ tot nu toe weinig aandacht in wetenschappelijk onderzoek. Deze tentoonstelling en de bijbehorende onderzoeksliteratuur naar de historische rol van de abten brengen daar nu verandering in.

Tot 29 september presenteert het Musée d’Art et d’Archeologie in Cluny veel niet eerder tentoongestelde werken en objecten van deze abten, zoals portretten, meubels, boeken, zegels en architectuur. Het gaat om bruiklenen uit openbare- en privécollecties en van grote instellingen zoals de Franse Nationale Bibliotheek, het Nationaal Museum van de Middeleeuwen (Musée national du Moyen Âge) in het Quartier Latin in Parijs en de kathedraal van Lyon. (Vertaling Susanne Kurstjens)

De tentoonstelling Cluny, les abbés du roi is tot en met 29 september te zien in het Musée d’Art en d’Archeologie in de stad. Meer informatie (in het Frans en Engels): cluny-abbaye.fr