Donderdag wordt de Amerikaanse aartsbisschop en mediapersoonlijkheid Fulton Sheen zaligverklaard. Met zijn boodschap van hoop wist hij steevast een miljoenenpubliek te bereiken – en tegenwoordig is dat nog steeds zo.
Op 24 september zal in de Amerikaanse stad Saint Louis de zaligverklaring van Fulton Sheen (1895-1979) plaatsvinden. Dat is opmerkelijk: Fulton Sheen is namelijk geen zalige in de romantische betekenis van het woord, maar wel een wereldster die decennialang de Amerikaanse radio en televisie heeft gedomineerd.
Met zijn programma Life Is Worth Living (1952-1957) bereikte hij tot dertig miljoen wekelijkse kijkers en won hij zelfs een Emmy voor televisiepersoonlijkheid van het jaar.
Dat zijn ster vandaag nog altijd straalt, blijkt uit het feit dat zijn zaligverklaring niet in een kerk zal plaatsvinden, maar in een sportstadion in Saint Louis, waar honderdduizend gelovigen verwacht worden en waar twee weken eerder nog de Australische megasterren van AC/DC hebben opgetreden.
Dat aartsbisschop Fulton Sheen ooit de weg richting een heiligverklaring zou inslaan, was voor talloze mensen overduidelijk. Een internetenquête plaatste hem in 1999 nog op de vierde plaats in de top 100 van katholieke figuren van de twintigste eeuw – na paus Johannes Paulus II, Moeder Teresa en Pater Pio.
Rond de persoon van Fulton Sheen is het nooit helemaal stil geworden, maar de opkomst van YouTube begin deze eeuw maakte veel van zijn oude opnames opnieuw beschikbaar voor een breed publiek. Voor de hedendaagse geest geven deze opnames wel een trage indruk. Vandaag worden ze daarom vaak verknipt tot krachtige, korte boodschappen – zogenaamde ‘reels’ – waarna deze op de sociale media van talloze jongeren opduiken.
Het maken en promoten van deze reels komt uit verschillende katholieke hoeken, maar niet in het minst uit de omgeving van bisschop Robert Barron, die met zijn eigen podcasts en mediakanalen wereldwijd een grote populariteit geniet. Sheen noemt hij expliciet als een van zijn grote voorbeelden.
Het is ironisch dat zijn wat traditioneel aandoend geluid vandaag juist als een profetische stem kan klinken
Het werk van Barron – en in zijn kielzog tal van andere katholieke mediafiguren en influencers – mag zeker als een hedendaagse voortzetting gezien worden van dat van Fulton Sheen. Tegelijk slaagt niemand er vandaag in om net als Sheen buiten de grenzen van een overwegend katholiek publiek te breken of zelfs maar in de buurt te komen van diens fenomenale bereik.
Ook inhoudelijk is het werk van Sheen nog steeds relevant. Centraal in heel zijn denken staat de liefdevolle zelfgave van Christus. In de tweede helft van de vorige eeuw werd deze offertheologie door een groot deel van de gelovigen en theologen verworpen. Het ‘bevrijdende’ idee groeide dat Jezus niet dé weg is, maar slechts één weg toont en dat er in de Eucharistie geen offer plaatsvindt, maar slechts een herinnering wordt gevierd.
Te weinig werd daarbij rekening gehouden met de volgende generatie. Heel wat jongeren die niet met de oude begrippen zijn opgegroeid en zich dus evenmin tegen die oude geloofstaal kunnen afzetten, kunnen met dit nieuwe geloof dat meer spiritualiteit dan inhoud heeft vaak weinig aanvangen.
De kracht van Fulton Sheen bestaat erin dat hij voor een deel van deze jongeren opnieuw woorden spreekt die leven geven. Het is ironisch dat zijn wat traditioneel aandoend geluid vandaag juist als een profetische stem kan klinken.
Net als Christus’ zelfgave is ook het positieve antwoord dat Maria geeft op de vraag van God om Hem een menselijke natuur te geven voor Sheen een offer uit liefde. Als moeder zal zij immers delen in het lijden van haar Zoon en als vrouw ontvangt zij een universeel mystiek moederschap dat haar tot barmhartige middelares maakt voor wie zich niet rechtstreeks tot Christus durft te wenden.
Fulton Sheen schreef de atoomdreiging en oorlogen van zijn tijd toe aan een materialistische wereld waarin atheïsme en tirannie heersen. Alleen een revolutie van het hart, waarin de devotie tot Maria opnieuw tot Christus leidt, kon volgens hem een volgende wereldbrand afwenden.
Na de relatief voorspoedige eeuwwisseling hebben klimaat- en andere crisissen bij veel jonge mensen opnieuw het gevoel versterkt dat de wereld voor een catastrofe staat. Uit het werk van Fulton Sheen klinkt een boodschap van hoop. De mens is niet machteloos tegenover de maatschappelijke en mondiale teloorgang, maar kan zichzelf net als Christus en Maria in liefde offeren en zo bijdragen aan een betere wereld.
Fulton Sheen verzette zich tegen een visie op het christendom als louter waardekader of een politiek project. Niet omdat hij de waarde van een rechtvaardigere wereld niet inzag, maar wel omdat hij van mening was dat dit soort mensenwerk noodgedwongen moet falen naarmate de verticale dimensie steeds meer uit het zicht verdwijnt.
Fulton Sheen verzette zich tegen een visie op het christendom als louter waardekader of een politiek project
Het onvermijdelijke lijden dat elke mens moet doormaken, heeft enkel zin wanneer het wordt verbonden met het lijden van Christus. Persoonlijke verlossing en eeuwig leven zijn alleen mogelijk voor wie bereid is om deel te hebben aan het kruis.
Helaas scheppen totalitaire regimes als het communisme, maar ook het ongelimiteerde roofkapitalisme, een vals collectief dat wel het kruis oplegt aan mensen, maar Christus verwerpt. Daartegenover staat het toenemende materialisme in het westen, dat mensen een vals individualisme voorspiegelt als een Christus zonder kruis. In beide gevallen schept de mens voor zichzelf een rampzalige wereld zonder God en zonder verlossing.
De moderne mens beseft volgens Sheen niet dat hij in een aantal gevallen beter geholpen kan worden door iemand die de morele orde vertegenwoordigt dan door een therapeut of een politicus die valse uitwegen biedt. Juist daarom beperkte hij zich niet tot een rationele uiteenzetting van de wereld en het geloof. Vaak vertrok hij vanuit de onrust, het verlangen en de ontevredenheid die hij in de mens vermoedde.
Naar het beeld van Christus en Maria beschouwde Fulton Sheen ook zijn priesterschap als een liefdesoffer. Niet voor niets draagt zijn autobiografie de titel Treasure in Clay, waarin hij zijn leven naar het beeld van Paulus vergelijkt met een aardewerken pot waarin hij even de meest kostbare schat heeft mogen bewaren. Dat zijn leven hiervan een consequent getuigenis was, maakt dat de Kerk hem weldra als zalige zal erkennen.
Gert Van Langendonck is pastor aan de Universiteit Antwerpen. Op 24 september wordt daar een Fulton Sheen-avond gehouden met lezingen, een eucharistieviering en een livestream van de zaligverklaring in Saint Louis. Kijk op uantwerpen.be/pastorale-dienst voor meer informatie.
