Als de Ewaldenkerk in het Gelderse Druten vanaf medio oktober gerenoveerd gaat worden, mogen de parochianen tijdelijk de zondagse Mis vieren in de protestantse Immanuëlkerk. Zou permanent een kerkgebouw delen ook een optie kunnen zijn? Wat zijn de kansen, en waar kan de schoen op theologisch vlak gaan wringen?
Vanaf 14 oktober gaat de Ewaldenkerk in het Gelderse Druten drie maanden dicht voor renovatie, want de verwarming moet worden vervangen, zo meldt De Stentor. De parochianen van de Heilige Franciscus en Heilige Claraparochie zijn dus tijdelijk ontheemd.
Doordeweeks kunnen ze gelukkig terecht in het parochiecentrum naast de kerk. Voor de zondagse Mis hebben ze een helpende hand gekregen uit onverwachte hoek. Elke zondag kunnen ze terecht in de Immanuëlkerk. De protestantse Immanuëlkerk, welteverstaan.
Anneke Goeree, de beheerder van de Immanuëlkerk, vindt het niet meer dan normaal. “Druten is een dorp, dus je komt elkaar vaak genoeg tegen. Je hoort dat de katholieken niet in de kerk kunnen. Je vraagt wat ze gaan doen. ‘We hebben nog geen oplossing’, hoor je dan, ‘maar zou het misschien kunnen dat…’ Het is bijna een vanzelfsprekendheid.”
“Onze contacten met de protestantse gemeente zijn gelukkig heel goed”, zo bevestigt Jan Dekkers, secretaris van de parochie. Hij is hij heel dankbaar dat ze de Immanuëlkerk mogen gebruiken, en ziet nog een bijkomend voordeel van het tijdelijke onderdak. “Onze parochianen zitten nu lekker warm.” De secretaris vindt het een mooi voorbeeld van hoe je elkaar kunt helpen. “Dat zou eigenlijk overal zo moeten gaan.”
In Druten is het dus een vanzelfsprekendheid. Maar is het allemaal wel zo logisch? En kan het ook andersom? Is het vieren van een protestantse eredienst in een katholieke kerk ook een optie?
Het blijven protestantse vieringen in een katholieke kerk.
Een tijdelijk delen van een kerk is zeker een mogelijkheid, aldus Marcel Sarot, voorzitter van de Katholieke Vereniging voor Oecumene. Als diaken in het aartsbisdom Utrecht maakte hij het ook mee.
“Een protestantse kerk werd heel grondig verbouwd en verduurzaamd. Ze konden niet in hun eigen gebouw terecht, dus kregen wij de vraag of ze bij ons terecht konden. Dat kan nooit zonder toestemming van de bisschop, dus die toestemming hebben wij gevraagd en ook gekregen. Maar onder bepaalde voorwaarden. Eucharistie en avondmaal worden niet opeens samen gevierd. Het blijven protestantse vieringen in een katholieke kerk.”
Een vast delen van een kerkgebouw wordt echter lastiger, zo denkt Sarot. “Ik zou niet durven zeggen dat het helemaal onmogelijk is. Maar als je de kerkelijke regels volgt, is het in ieder geval geen ideale situatie.”
Daar speelt het gewijde karakter van een kerk een rol in. Ook het tabernakel en de hosties kunnen het gezamenlijk gebruiken van een kerkgebouw bemoeilijken. “Je zou dan een aparte ruimte moeten hebben om de hosties te bewaren. Er mogen in ieder geval geen protestantse erediensten plaatsvinden in een ruimte waarin een tabernakel met geconsacreerde hosties aanwezig is.”
“Voor protestanten zou dat niet fijn zijn, want die hebben toch wat moeite met de gedachte dat de hostie na de Eucharistie het lichaam van Christus blijft”, vervolgt Sarot. “En voor ons katholieken is het niet aanvaardbaar omdat protestanten niet de eerbied aan de hostie zullen bewijzen die wij passend vinden.”
De katholieke kerk was daar aan de eredienst onttrokken, en toen hebben de protestanten aangeboden het Mariabeeld in hun kerk te plaatsen, zodat katholieken toch nog bij Maria langs konden gaan.
Naast de verplichte toestemming van de bisschop zijn er meer richtlijnen. “Wat niet kan, is een Mis vieren in een boeddhistische tempel. Als het om een christelijk kerkgebouw gaat, moet het een gebouw zijn van een gemeenschap die aangesloten is bij de Raad van Kerken. En in Nederland wordt ook als norm gehanteerd dat er een doopovereenkomst is. De formulering en de handeling bij het dopen moeten overeenkomen.”
Het delen van een kerk kan ook breder dan een viering worden getrokken. Een mooi voorbeeld zag Sarot in Austerlitz. “Ik ben daar weleens voorgegaan in een oecumenische viering in een protestantse kerk. De katholieke kerk was daar aan de eredienst onttrokken, en toen hebben de protestanten aangeboden het Mariabeeld in hun kerk te plaatsen, zodat katholieken toch nog bij Maria langs konden gaan.”
Zo gaven de protestanten uitdrukking aan hun oecumenische verbondenheid en hebben ze een belangrijk gebaar gemaakt naar de katholieken in hun dorp.” Het initiatief werd volgens Sarot breed gedragen.
Hoe vaak het delen van kerken voorkomt, durft hij niet te zeggen. Wel kan hij zich voorstellen dat het krimpen van kerkgenootschappen zal leiden tot een nieuwe blik op de regels.
“Binnen de huidige regels is het permanent delen van kerken niet eenvoudig, maar je zou je kunnen voorstellen dat er nog eens naar die regels wordt gekeken op het moment dat de situatie nijpender wordt. Daarvoor is ook nodig dat kerken naar elkaar toe groeien.”
Het Mariabeeld in de protestantse kerk van Austerlitz is in dat opzicht al een goed begin.
