‘Hou-kinderen’ werden ze genoemd: kinderen die, vaak noodgedwongen, door een oom en tante werden opgevoed. Lidy klein Gunnewiek en Willemijn Maas zoeken verhalen over dit grotendeels vergeten fenomeen voor een podcast die een pijnlijk én liefdevol verleden blootlegt.
In de jaren veertig en vijftig was het in grote katholieke gezinnen in Nederland niet ongebruikelijk dat een kind tijdelijk of permanent bij een tante en oom opgroeide. Deze zogenoemde ‘hou-kinderen’ werden vaak ‘uitbesteed’ omdat de moeder ziek was of het gezin al erg groot. Het was ook een oplossing voor ongewenste kinderloosheid van een verwant koppel.
Wat begon als tijdelijke opvang, werd soms blijvend. Het kind behield zijn of haar eigen naam, contact met de biologische ouders en broers en zussen bleef meestal bestaan. Zo ontstond een fenomeen dat zowel zorgzaam als complex was, maar dat onbesproken bleef. Lidy klein Gunnewiek en Willemijn Maas willen de dialoog aangaan over het thema door middel van een podcastproject.
“De term hou-kinderen komt vooral uit Noord-Brabant, maar het fenomeen kende je ook elders. Het bleef altijd binnen de familie. Er was toen immers geen officiële kinderopvang”, vertelt Gunnewiek, die zelf in haar jeugd tijdelijk bij een oom en tante verbleef toen haar moeder ziek was. Exacte cijfers over hoe vaak dit voorkwam, zijn er niet.
Willemijn Maas licht toe: “Omdat er niets geregistreerd werd, is het lastig om aantallen te noemen. Uit de verhalen die we verzamelen, blijkt wel dat het met enige regelmaat voorkwam, vooral in katholieke gezinnen. Vaak lag de motivatie bij een overbelaste moeder, maar ook bij kinderloze echtparen die graag een kind wilden opvoeden.”
Het geloof en de cultuur van de tijd speelden een rol. “In katholieke gezinnen was het pragmatisch: je hielp niet alleen jezelf, maar ook je broer of zus die kinderloos bleef”, zegt Gunnewiek. “In protestantse gezinnen werd kinderloosheid eerder gezien als een lot of zelfs een straf van God. Daar werd zo’n oplossing nauwelijks toegepast.”
Het taboe moet doorbroken worden, omdat de stilte soms zwaarder weegt dan het feit zelf.
Voor de gezinnen betekende het zowel verlichting als verlies. Maas: “Het lijkt bijna op een transactie tussen ouders. De belangen van de moeders stonden centraal, maar over de gevoelens van het kind leek minder te worden nagedacht. Zelfs als het uit goede bedoelingen gebeurde, bleef het een ingrijpende ervaring.”
“Wat ons het meest opvalt”, zegt Maas, “is dat iedereen met verhalen over dit fenomeen zegt: daar werd niet over gesproken. Het werd gezien als een mooi gebaar, maar de gevoelens die erbij kwamen kijken, bleven onbesproken. Juist daarom merken we nu dat praten helend kan werken.” Een treffend voorbeeld is een neef van Gunnewiek, die bij een tante en oom opgroeide.
Gunnewiek sprak zijn broer: “Hij had er nooit over gesproken, tot ik vroeg wat dat heeft betekend voor hem. Ik merkte dat het hem erg raakte. Het gesprek werd uiteindelijk een eerste stap om het te benoemen. Dit laat zien dat het taboe doorbroken moet worden, omdat de stilte soms zwaarder weegt dan het feit zelf.”
Gunnewiek en Maas werken aan een podcastserie om dit vergeten stuk geschiedenis onder de aandacht te brengen. “We willen onderzoeken hoe het was voor de kinderen en wat het betekende voor hun eigen kinderen later”, legt Maas uit. “Ook vergelijken we met andere voorbeelden, zoals Surinaamse kinderen die als ‘kweekje’ – een informeel pleegkind – in soortgelijke situaties terechtkwamen. De impact is vaak groter dan gedacht, vooral omdat er nooit over gesproken werd.”
Daarbij is hun persoonlijke betrokkenheid groot. Gunnewiek: “Omdat ik zelf kortstondig in de hou ben geweest, weet ik dat het enerzijds een praktische oplossing was, maar dat er ook gevoelens onder liggen waar nooit naar gevraagd werd. Dat maakt dat ik nu deze verhalen wil vastleggen en doorgeven.”
De initiatiefnemers benadrukken dat hun project over de impact gaat. “We willen laten zien hoe mensen destijds problemen binnen de familie oplosten, vanuit zorg en geloof”, zegt Gunnewiek. “Het is een mooi fenomeen, maar ook complex. Daarom willen we zoveel mogelijk verhalen verzamelen.” Maas vult aan: “Het gaat erom dat ook de pijnlijke kanten benoemd mogen worden. Juist door ze te delen, kan er iets helends ontstaan.”
| Oproep: verhalen gezocht Voor de podcast zijn de makers nog op zoek naar getuigenissen. “We zoeken ouders die een kind hebben afgestaan aan een broer of zus, maar ook mensen die zelf bij een oom of tante zijn opgegroeid. We willen hun ervaringen delen om dit vergeten stuk geschiedenis te bewaren en zichtbaar te maken”, zegt Gunnewiek. De podcast is nog in voorbereiding, met een mogelijke start van de productie volgend voorjaar. Het doel is duidelijk: de stilte doorbreken, de verhalen horen en de impact voor zowel de kinderen als de volgende generaties onderzoeken. Zoals Maas zegt: “Praten over deze geschiedenis opent een dialoog die decennialang gesloten bleef.” Heeft u iets soortgelijks meegemaakt in uw jeugd en ben u bereid uw verhaal te delen? Stuur een mail naar redactie@kn.nl. |
