Is er in Nigeria sprake van christenvervolging? Die vraag houdt Nederlandse media sinds een week bezig. De botsende perspectieven maken één ding duidelijk: je kijk op een conflict hangt sterk af van wie je bronnen zijn.
Het leed van christenen in Nigeria krijgt meestal amper aandacht in de media. Maar de afgelopen dagen was van de gebruikelijke radiostilte (en tv- en krantenstilte) weinig te merken: plotseling stond het thema volop in de schijnwerpers.
Wie dacht dat de verhalen van verdreven, vervolgde en vermoorde mensen eindelijk een podium kregen, kwam bedrogen uit. In plaats daarvan werden er vraagtekens rond het thema geplaatst: is er in Nigeria wel sprake van christenvervolging?
De bron van alle consternatie is de Amerikaanse president Donald Trump. Op zijn eigen socialemediaplatform Truth Social schreef hij eind oktober: “Duizenden christenen worden vermoord. Radicalen binnen de islam zijn verantwoordelijk voor deze massaslachting.”
Trump dreigde alle financiële steun aan Nigeria stop te zetten als de situatie niet zou verbeteren. Hij heeft zelfs gezinspeeld op militair ingrijpen tegen de jihadistische groeperingen die vooral in het noorden van het land actief zijn.
Verschillende Nederlandse media, waaronder de NOS en ND, publiceerden vervolgens artikelen waarin Trumps acties beschreven werden en de situatie in Nigeria onder de loep genomen werd. Volgens de NOS “vertellen de cijfers een genuanceerder verhaal” over christenvervolging in het Afrikaanse land.
Volgens de NOS zijn de slachtoffers van jihadistische terreurgroepen “vooral mensen met een islamitische achtergrond”, aangezien het geweld vooral in het overwegend islamitische noorden plaatsvindt.
Extremistische groeperingen hebben openlijk verklaard dat zij christenen willen verdrijven of uitroeien. Die werkelijkheid mogen we niet wegredeneren.
Daarnaast is religie niet de enige factor die een rol speelt in het conflict, aldus de NOS. Het medium citeert veiligheidsanalist Ikemesit Effiong van SBM Intelligence: “Er spelen veel factoren mee: de economische crisis, hoge werkloosheid, klimaatverandering en het historische onvermogen van Nigeria om zijn burgers te beschermen. Alle inwoners, niet alleen christenen” worden daardoor geraakt.
Op 4 november reageerden vervolgens de organisaties Open Doors, SDOK en Stichting HVC op de berichtgeving van de Nederlandse media met een statement. Daarin zeggen ze te betreuren dat de media vooral op de cijfers focussen en claims over christenvervolging in twijfel trekken: “Verschillende partijen betwisten het aantal vermoorde christenen in het land. Daarmee dreigt de ernst van het geweld te worden gebagatelliseerd.”
“De situatie in Nigeria is complex – etnische spanningen, armoede en klimaatdruk spelen zeker mee – maar religie is een onmiskenbare factor”, aldus het statement. “Extremistische groeperingen […] hebben openlijk verklaard dat zij christenen willen verdrijven of uitroeien. Die werkelijkheid mogen we niet wegredeneren.”
Trump en diverse christelijke hulporganisaties claimen dat het conflict in Nigeria christenvervolging genoemd mag worden, Nederlandse media en hun bronnen beweren dat dat een vertekend beeld van de situatie is. Hoe kan daar zo veel verwarring over bestaan?
Volgens Dennis Peters, woordvoerder van Kerk in Nood Nederland, de Nederlandse tak van de pauselijke hulporganisatie Kerk in Nood, is het niet vreemd dat er verwarring over het conflict bestaat, aangezien het ontzettend moeilijk is om een goed beeld van de situatie te krijgen, zeker als je op afstand staat.
Het plaatje in één land kan complex zijn, met verschillende realiteiten.
“Als je echt wil zeggen dat sprake is van vervolging van christenen vanwege hun religie, dan moet je eigenlijk de motieven van de geweldplegers kennen”, zegt hij. “Dat is nu net in Nigeria een groot probleem, aangezien de daders bijna nooit gepakt worden.”
Daarnaast nemen niet alle onderzoeken religie mee als factor en is er sprake van onderrapportage van incidenten: “Veel mensen stappen niet naar de politie of naar het leger. Zeker in Nigeria niet, omdat ze de overheid niet vertrouwen.”
Kerk in Nood brengt zelf elke twee jaar een rapport over religievrijheid wereldwijd uit. Daarin wordt gekeken naar vervolging van alle religieuze groepen, niet alleen van christenen. Schattingen over aantallen worden daar bewust niet in meegenomen. “Het is moedig dat andere organisaties dat wel proberen, maar dan krijg je dus helaas discussies die afleiden van waar het echt om draait.”
Kerk in Nood Nederland is het “helemaal eens” met de stelling dat niet alleen christenen slachtoffer van jihadistisch geweld in Nigeria zijn, benadrukt Peters. Maar tegelijkertijd is het volgens hem een duidelijk feit dat er in het land sprake is van christenvervolging. “Het is pijnlijk voor de mensen daar om te horen dat hier in Nederland wordt gezegd dat dat niet zo zou zijn.”
Peters meent dat media er goed aan doen om veel verschillende bronnen te raadplegen. “Praten ze met de kerken? Weten ze met wie ze moeten praten?” Binnen Nigeria, waar het noorden vooral islamitisch en het zuiden vooral christelijk is, bestaan grote verschillen tussen het noorden, midden en zuiden. “Als je iemand uit het noorden spreekt, waar veel meer moslims wonen, zal je nooit horen dat alleen christenen slachtoffer zijn en moslims niet.”
Twee jaar geleden ontmoette Peters bisschop Wilfred Chikpa Anagbe, die in het midden van Nigeria woont en weer andere ervaringen heeft: “Hij ziet Fulani-herders die ‘Allahu akbar’ roepen mensen doodmaken. Hij zegt duidelijk: dit zijn mensen die het vanwege hun religie op ons gemunt hebben. Dat laat zien dat het plaatje in één land complex kan zijn, met verschillende realiteiten.”
