Op 1 november wordt de heilige John Henry Newman uitgeroepen tot kerkleraar. Aan zijn oude universiteit zien velen dat als een opsteker voor katholieken in Oxford.
Het is het gesprek van de dag in de met kasseien geplaveide steegjes en kloostergangen waar John Henry Newman ooit doceerde: de aanstaande plechtigheid op het Sint-Pietersplein, geleid door paus Leo XIV, waarbij de Engelse bekeerling zal worden uitgeroepen tot 38e kerkleraar van de katholieke Kerk. Een stevige delegatie uit Oxford reist ervoor af naar Rome.
“Newman had tijdens zijn leven een enorme invloed en bracht veel mensen tot de Kerk”, legt Alvea Fernandez uit, betrokken bij het katholieke studentenpastoraat van de Universiteit van Oxford. “Het feit dat iemand die zo nauw met Oxford verbonden is, nu op deze manier wordt geëerd, heeft mensen aangemoedigd om opener over hun geloof te praten.”
Volgens de pastoraal werkster is er in 2025 sprake van een duidelijke toename van mensen die katholiek willen worden of hun geloof willen verdiepen. Ook ziet zij een groeiende belangstelling voor lokale plaatsen die verbonden zijn met Newmans levensverhaal.
“De Universiteit van Oxford is niet altijd de meest gastvrije plek voor katholieken geweest”, zo vertelt Adam Gardner, voorzitter van de in 1878 opgerichte Newman Society, een katholieke studentenvereniging.
Het voelt alsof Oxford steeds katholieker wordt
Maar in het officieel protestantse Engeland overtreffen praktiserende katholieken de anglicanen naar schatting inmiddels met twee tegen één. Ook aan de universiteit is dat te merken, zegt Gardner: deelname aan missen en katholieke evenementen in Oxford is gestaag toegenomen de afgelopen jaren.
De student is enthousiast over de groeiende katholieke aanwezigheid in het onderwijs en het bestuur van de universiteit, en hoopt dat velen door Newmans voorbeeld tot het katholieke geloof zullen worden gebracht.
“Het voelt alsof Oxford steeds katholieker wordt, en ik denk dat dit opnieuw een impuls zal zijn voor meer bewustwording.”
John Henry Newman (1801-1890), geboren in Londen, studeerde van 1816 tot 1822 aan Trinity College, Oxford. Hij was later medeoprichter van de hervormingsgezinde Oxfordbeweging, terwijl hij als anglicaans predikant diende aan de universiteitskerk St. Mary the Virgin.
In 1845 legde hij zijn ambten neer en bekeerde zich tot het katholicisme. Daarna stichtte hij een kerk en gemeenschap in het nabijgelegen Littlemore, waar hij een groot aantal werken schreef die hem tot een van de meest bestudeerde figuren in de christelijke wereld maakten.
In 1879 werd hij door paus Leo XIII tot kardinaal verheven. Toen hij in oktober 2019 heilig werd verklaard, was hij de eerste Engelse heilige die geen martelaar was in zes eeuwen. Zijn naam leeft voort in tal van scholen en colleges, evenals in een oratorium en een universiteit in Birmingham, waar hij zijn laatste jaren doorbracht.
Katholieken werden na de Reformatie uitgesloten van de Universiteit van Oxford. Hoewel zij sinds de Relief Act van 1829 weer toegang kregen tot hoger onderwijs, bleven er tot 1888 beperkingen bestaan.
De universiteit telt 57 zaligverklaarde katholieke martelaren onder haar oud-studenten, die jaarlijks op 1 december worden herdacht. Onder haar 15 katholieke heiligen bevinden zich onder meer Thomas More (1478-1535), die onthoofd werd vanwege zijn protest tegen de anglicaanse kerkscheuring, en de jezuïet Edmund Campion (1540-1581), die vanwege zijn katholieke geloof werd opgehangen en gevierendeeld.
Een kleine kapel, gebouwd door jezuïeten in 1793, werd de eerste wettelijk erkende katholieke gebedsplaats van de stad. In 1875 opende de discreet gelegen Oratory Church of St. Aloysius Gonzaga haar deuren.
Pas in de jaren 1890 kwam het katholieke leven in Oxford weer echt op gang, na de oprichting van een katholieke kapelanie en twee particuliere katholieke studiehuizen.
William Pearsall, priester van het door jezuïeten gerunde Campion Hall, legt uit dat Newman zichzelf indertijd “tot buitenstaander maakte” door zich tot het katholicisme te bekeren. Maar later hielp hij om het katholieke geloof geaccepteerd te krijgen als “echt Engels” dankzij zijn “wetenschappelijke geest en christelijk karakter.”
Newman zelf zou verlegen maar ook best in zijn nopjes zijn geweest
De heldhaftige inzet van plaatselijke katholieken tijdens oorlogstijd verbeterde het imago van de gemeenschap verder, aldus Pearsall. Tegenwoordig telt Oxford vele katholieke docenten en hoogleraren, en worden in de meeste collegekapellen regelmatig missen gevierd.
Toch deelt niet iedereen het enthousiasme over Newmans verheffing tot kerkleraar. De Universiteit van Oxford zelf, onlangs opnieuw uitgeroepen tot beste universiteit ter wereld, loopt er bepaald niet mee te koop. Op de voornaamste website van de universiteit wordt er zelfs met geen woord over gerept.
Trinity College vermeldt slechts dat de heilige “een van de hoogste onderscheidingen van de katholieke Kerk” ontvangt.
Vooraanstaande anglicanen in Oxford reageren gereserveerd op Newmans nieuwe status. Sommigen trekken zelfs zijn historische betekenis in twijfel.
Diarmaid MacCulloch, een van de bekendste anglicaanse kerkhistorici van Groot-Brittannië en nu fellow en archivaris van Campion Hall, noemt Newman weliswaar “een buitengewoon begaafd schrijver, met een prachtige stijl”, maar voegt daaraan toe: “Ik heb nooit het gevoel gehad dat hij iets werkelijk origineels of belangrijks zei.”
Toch erkent MacCulloch, ondanks zijn scepsis, dat Newmans verheffing tot kerkleraar het “wezenlijke katholieke aspect van Oxfords verleden en heden” benadrukt. “Newman bracht een echt carrière-offer door naar Rome te gaan, iets wat werd goedgemaakt door zijn heiligverklaring. Het is gepast en goed dat Oxfords katholieke tradities op deze manier worden herdacht”, aldus de historicus.
“Newman zelf zou zich ongetwijfeld wat overweldigd en verlegen hebben gevoeld bij deze eer – maar ik vermoed dat een deel van hem ook best in zijn nopjes zou zijn geweest.”
| Leestips
|
