<

Geef om katholieke journalistiek

doneer
Achtergrond

Mexicaanse bisschoppen in de weer tegen ‘Santa Muerte’ als verkiezingsmascotte

Luuk van den Einden 27 mei 2024
image
Een pop van Santa Muerte wordt met bier ‘gezegend’. De folkloristische figuur geldt als controversieel. Foto: OSV News - Gustavo Graf, Reuters

De Mexicaanse regeringspartij gebruikt de controversiële folklorefiguur Santa Muerte in zijn verkiezingscampagne. Dat levert de partij veel kritiek op – met name van de bisschoppen van het land, die de actie zien als een “verheerlijking van geweld”.

Op 2 juni gaat Mexico naar de stembus voor de presidentsverkiezingen en de campagnes zijn in volle gang. Claudia Sheinbaum, de kandidaat van de Morena-partij, staat in de peilingen comfortabel aan kop met meer dan de helft van de stemmen – maar een nieuwe campagne-uiting zou die voorsprong wel eens in gevaar kunnen brengen.

Skeletachtig

Eind april plaatste haar partij op sociale media een afbeelding van de skeletachtige Santa Muerte met daaronder de vermaning: “Een echte man spreekt nooit kwaad over López Obrador”, wat slaat op Sheinbaums partijgenoot Andrés Manuel López Obrador, de zittende president die vanwege termijnbeperkingen niet herkiesbaar is.

T-shirts met daarop de afbeelding gingen kort daarop in de verkoop, zowel via internet als in winkels vlakbij het presidentieel paleis in Mexico-Stad.

Controversiële figuur

Tegelijkertijd met de lancering van die campagne-uiting kwam echter ook een storm van kritiek op gang. Nuestra Señora de la Santa Muerte – ‘Onze-Lieve-Vrouwe van de Heilige Dood’ is namelijk een controversiële figuur.

image
Deelnemers van een nieuwjaarsprocessie voor Santa Muerte in Mexico-Stad. Foto: OSV News - Gustavo Graf, Reuters

Het folkloristische personage, meestal afgebeeld als een vrouwelijke personificatie van de dood, wordt geassocieerd met geweld. Santa Muerte is populair bij leden van drugskartels en criminele bendes.

Het personage, dat in tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden niet door de Kerk erkend wordt, is sterk omgeven door katholieke symboliek. Niet alleen qua uiterlijk, maar ook de rituelen rond Santa Muerte lijken op katholieke geloofsuitingen door bijvoorbeeld het gebruik van rozenkransen en het lopen van processies. Toen paus Franciscus in 2016 Mexico bezocht, veroordeelde hij de populariteit van de figuur als een “macabere narcocultus”.

‘Niet toegeven aan geweld’

“Als Kerk veroordelen we deze verheerlijking van geweld met kracht en roepen we alle onderdelen van de samenleving op om zich aan te sluiten bij een totale afwijzing van deze destructieve praktijken”, schreven de Mexicaanse bisschoppen in een verklaring die kort na de stunt van de Morena-partij gepubliceerd is.

“We moeten kiezen voor het herstel van het Mexico dat tot uitdrukking komt in de waarden van geloof, familie en samenleven. Onze natie moet groeien door het beste in mensen naar boven te halen, niet door toe te geven aan de duisternis van geweld.”

Ongepast

Naast de bisschoppen leverden ook anderen kritiek op het gebruik van Santa Muerte met de bijbehorende leus. Zo voelen oppositiekandidaten zich bedreigd door het gebruik van de ‘doodsheilige’ – en niet ten onrechte, want volgens antimisdaadgroeperingen zijn er in de campagneperiode al 39 doden gevallen in de politiek.

Critici beschreven de afbeelding op sociale media als ongepast in het licht van het drugskartelgeweld dat het land teistert en merkten op dat de president de neiging heeft om de stemmen aan te vallen die oproepen tot meer veiligheid.

Kwestie van religievrijheid

López Obrador ziet het probleem niet zo – maar hij lijkt over het algemeen behoorlijk slechtziend bij zaken waar geweld een rol speelt. De president behandelt wreedheden vaak ongevoelig. Zo lachte hij toen hem door verslaggevers werd gevraagd naar een aanval op drie ambulances, waarbij twee verplegers omkwamen en heeft hij zich sinds zijn aantreden eind 2018 nooit kritisch uitgelaten over drugskartels, maar in plaats daarvan ervoor gepleit om narcobendes niet te “demoniseren”.

Het gebruik van Santa Muerte in de campagne vindt hij een kwestie van religieuze vrijheid, zo legde hij uit op een persconferentie enkele dagen na het ontstaan van de controverse. “Mexico is een seculiere staat. We hebben respect voor gelovigen en niet-gelovigen en iedereen is hier vrij om zijn of haar eigen geloof te kiezen.”

Concurrentie

De cultus rond Santa Muerte is in de afgelopen twintig jaar enorm gegroeid in Mexico en een aantal omringende landen. Niet alleen criminelen hangen het personage aan, maar ook ‘gewone’ mensen uit alle lagen van de bevolking.

image
Volgelingen van Santa Muerte tijdens een processie in het Mexicaanse Nezahualcoyotl op Allerzielen 2023. Foto: OSV News - Raquel Cunha, Reuters

Volgens de Amerikaanse onderzoeker Andrew Chesnut, expert op het gebied van de gebruiken rond Santa Muerte, is het zelfs “de snelst groeiende nieuwe religieuze beweging ter wereld”.

Chesnut denkt dat de Mexicaanse Kerk de cultus niet alleen bestrijdt vanwege de banden met criminaliteit, maar ook uit angst om miljoenen Mexicanen kwijt te raken aan Santa Muerte. “Een belangrijke reden waarom de cultus geen officiële erkenning krijgt, is vanwege tegenstand vanuit de Kerk en de PAN-partij, haar belangrijkste politieke bondgenoot”, legt hij uit.

Medailles in de Mis

Volgens Andrés Larios, een priester uit de westelijke deelstaat Michoacán, is Santa Muerte ook populair onder Mexicaanse katholieken. Zo ziet hij wel eens mensen die medailles van Santa Muerte dragen terwijl ze de Mis meevieren.

Hij denkt dat de Kerk meer moet doen om aan gelovigen uit te leggen waarom de figuur haaks staat op de katholieke theologie. “Tegen die mensen zeg ik altijd dat Santa Muerte onverenigbaar is met het katholieke geloof, omdat Jezus Christus heeft gezegd dat de laatste vijand die overwonnen moet worden de dood is.”

Een traditie van eeuwen tegenover de waan van de dag

In een wereld waarin alles voortdurend verandert en onder druk staat, is katholieke kwaliteitsjournalistiek een uniek en kostbaar goed. Op KN.nl heeft u altijd toegang tot het laatste nieuws uit kerk en samenleving, en vindt u uitgebreide reportages en verhelderende analyses van onze gespecialiseerde redacteuren.

Voor maar € 1,40 per week leest u altijd als eerste al het moois dat KN.nl te bieden heeft, heeft u online onbeperkt toegang tot al onze artikelen én steunt u het voortbestaan van de laatste katholieke krant van Nederland.

Dus geef om katholieke kwaliteitsjournalistiek en word lid van KN Online.