Het gonst van de geruchten dat een pauselijke encycliek over kunstmatige intelligentie ophanden is. Wat er ook van waar zij: juist nu het Vaticaan zelf een dagtaak heeft aan het bestrijden van deepfakes, is de échte stem van de paus in het AI-debat meer dan welkom.
“Als hij die maar niet door ChatGPT laat schrijven”, zo grapte kerkhistoricus Peter Nissen onlangs op Facebook over de verwachte encycliek van paus Leo XIV over kunstmatige intelligentie. De geruchten zwellen aan dat die ieder moment gepubliceerd kan worden – waarbij 4 oktober, feestdag van de heilige Franciscus van Assisi, inmiddels rondzingt.
Maar Nissen heeft gelijk dat het wel erg snel zou zijn, om na amper vijf maanden na zijn pauskeuze al met een volwaardige encycliek te komen. Leo XIII was toch ook al dik dertien jaar paus toen hij in 1891 met Rerum Novarum afkwam, de baanbrekende encycliek waarmee het werk van Leo XIV alleen al door zijn naamkeuze onvermijdelijk vergeleken gaat worden.
Inmiddels wist de Amerikaanse krant National Catholic Register met grote stelligheid – op basis van de eeuwige “Vaticaanse bronnen” waarvan de betrouwbaarheid helaas notoir moeilijk vast te stellen valt – te beweren dat het document niet op 4 oktober komt, maar vijf dagen later, op 9 oktober, feest van de heilige John Henry Newman (die Leo later dit jaar ook tot kerkleraar zal uitroepen).
En, belangrijker, het gaat aldus de Register niet om de AI-encycliek, maar om een apostolische exhortatie over armoede. Die was al in de grondverf gezet door zijn voorganger Franciscus, en Leo zal die voltooien – een pauselijk co-auteurschap dat we ook al in 2013 zagen toen Franciscus op basis van voorwerk van Benedictus de encycliek Lumen Fidei voltooide.
Toch zou Leo weldegelijk ook hard aan zijn eerste echt eigen encycliek aan het timmeren zijn, zo stellen diverse media. De Italiaanse nieuwssite Silere Non Possum meent zelfs de titel al te weten, die bij encyclieken altijd gelijk is aan de beginwoorden: Magnifica Humanitas zouden die zijn, ‘grootse mensheid’.
Hoe ze dat weten? Vaticaanse bronnen natuurlijk. Maar het zou natuurlijk goed kunnen, het past prima bij wat paus Leo zoal gezegd heeft over de technologische revolutie en AI; die tonen de geweldige creatieve kracht van de mensheid, maar kunnen ook een gevaar worden als de menselijkheid uit het oog verloren wordt.
Ongetwijfeld wordt dat de ruwe strekking van de encycliek; dat had ChatGPT nog wel kunnen verzinnen – net als die titel Magnifica Humanitas.
En hier raken we aan een gevoelig punt. Nog onlangs beklaagde het Vaticaanse Dicasterie voor Communicatie zich tegenover persbureau CNA over “een exponentiële toename” van steeds echter lijkende nepvideo’s die paus Leo dingen laten zeggen die hij nooit gezegd heeft. Over Charlie Kirk, over het einde der tijden, en dat hij de interim-president van Burkina Faso zo’n toffe peer vindt…
Allemaal deepfakes, maar ze trekken honderdduizenden views en de Vaticaanse communicatie-afdeling heeft er zo ongeveer een dagtaak aan om de berichten te weerspreken en te laten verwijderen.
Dus niet dat de paus ChatGPT gebruikt om zijn encycliek te schrijven, hoeven we te vrezen, maar dat iemand anders ChatGPT gebruikt om de encycliek namens de paus te schrijven. Of, dat mensen, moe van die constante stortvloed van desinformatie, helemaal niks meer vertrouwen wat door de paus of andere personen van gezag gezegd of geschreven wordt – dat lijkt het eigenlijke doel van die desinformation overload.
Laten we hopen dat paus Leo XIV er geen dertien jaar over doet om zijn encycliek te voltooien. De wereld is wel toe aan een wijs woord, een gezaghebbend tegengeluid in deze kwestie.
