Paus Leo bezoekt deze week Turkije en Libanon. Hij maakt daarmee een reis die zijn voorganger Franciscus had willen maken – maar wel op zijn eigen manier.
Eeuwenlang waren pausen met geen stokken weg te krijgen uit Rome. Paulus VI bracht daar vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw verandering in.
Zijn opvolgers – de globetrottende Johannes Paulus II voorop – hebben de formule van het pauselijke staatsbezoek daarna dermate verfijnd dat Vaticaankenners zich bij de verkiezing van een nieuwe paus niet alleen afvragen: ‘wat gaat hij doen?’ maar ook: ‘waar gaat hij naartoe?’.
In het geval van paus Leo XIV zijn Turkije en Libanon dus de eerste landen waar hij naartoe reist. Morgen stapt hij op het vliegtuig richting Ankara. Op 2 december keert hij vanuit Beiroet weer terug naar huis.
Vieren en gedenken zijn de sleutelwoorden tijdens dit bezoek. In Turkije zal de paus aanwezig zijn bij de 1700ste verjaardag van het Concilie van Nicea, waar belangrijke centrale punten van de christelijke leer werden vastgesteld, zoals de Geloofsbelijdenis. In Libanon staat de paus stil bij de dodelijke havenexplosie die vijf jaar geleden in de hoofdstad plaatsvond.
Kunnen we uit de keuze voor deze twee landen een speerpunt in Leo’s pontificaat ontwaren? Het bezoek aan Turkije lijkt sterk op een erfstuk van paus Franciscus. Die had verschillende keren hardop uitgesproken dat hij van plan was het jubileum van Nicea in Turkije te vieren.
Aangezien het Concilie van Nicea plaatsvond vóór de grote kerkscheuringen die katholieken, orthodoxen en protestanten van elkaar scheidden, biedt de verjaardag daarvan een uitgelezen kans “om het groeiende gemeenschapsgevoel tussen alle gedoopte christenen uit te dragen”, aldus Franciscus in 2024.
Aangezien pausreizen vanwege alle beveiligingsmaatregelen een lange aanloop nodig hebben, is het vrijwel zeker dat het bezoek aan Turkije al in de steigers stond tegen de tijd dat paus Franciscus was overleden en Leo hem opvolgde.
Ook Libanon prijkte jarenlang bovenaan het verlanglijstje van paus Franciscus. Hij is zelfs de enige paus sinds Paulus VI die het land niet heeft bezocht – al maakte Paulus er alleen maar een tussenstop op weg naar India en was het pontificaat van Johannes Paulus I veel te kort om te reizen.
Paus Leo blijkt over het talent te beschikken om de unfinished business van zijn voorganger een persoonlijke draai te geven.
Paus Franciscus wilde om twee redenen naar Libanon: aan de ene kant omdat hij zich “voortdurend zorgen” maakte om de bevolking, die zwaar te lijden had (en heeft) onder economische malaise en rampen, en aan de andere kant omdat hij het multireligieuze Libanon beschouwde als een “voorbeeld” voor hoe moslims en christenen vreedzaam kunnen samenleven.
2022 zou het jaar worden waarin Franciscus het land eindelijk zou bezoeken, maar door gezondheidsproblemen moest hij een maand van tevoren afzeggen. Daarna herhaalde hij meer dan eens de wens om alsnog te gaan, maar het is er nooit van gekomen.
Is Leo’s reis naar deze landen dan niet meer dan een beleefdheidsbezoekje om openstaande afspraken alsnog na te komen? Verre van.
Paus Leo blijkt namelijk over het talent te beschikken om de unfinished business van zijn voorganger een persoonlijke draai te geven en zich eigen te maken. Dat deed hij bijvoorbeeld met de heiligverklaringen van Carlo Acutis en Pier Giorgio Frassati begin september en recentelijk tijdens een bezoek van Belgische misbruikslachtoffers.
Paus Leo’s reis naar Turkije en Libanon voert hem naar plekken die een kernpunt van zijn pontificaat tot leven brengen: eenheid. Toen hij op 8 mei voor het allereerst het balkon van de Sint-Pietersbasiliek betrad om zich als nieuwe paus aan de wereld voor te stellen, zei hij: “We moeten elkaar helpen om via dialogen en ontmoetingen bruggen te bouwen, zodat we als één volk in vrede samenkomen.”
Bruggen bouwen is precies wat paus Leo op deze reis lijkt te willen gaan doen. Aan de ene kant zijn dat bruggen naar andere Kerken, met name de orthodoxe Kerk, wier hoofd Bartolomeus hij gaat ontmoeten in Istanbul.
Daarnaast timmert de paus aan een brug richting andere religies, in het bijzonder de islam: een moment om naar uit te kijken is zijn bezoek aan de Blauwe Moskee in Istanbul, dat op zaterdag 29 november zal plaatsvinden.
Eind vorige maand vierde de paus in Rome de zestigste verjaardag van concilietekst Nostra Aetate, over de verhoudingen tussen de katholieke Kerk en andere godsdiensten. Bij dat gedenkmoment, waar leiders van allerlei geloven aanwezig waren, benadrukte paus Leo dat religieuze leiders “een heilige verantwoordelijkheid” delen om religie in te zetten voor verbinding en het welzijn van de mensheid.
“We moeten onze mensen helpen zich te bevrijden van de ketenen van vooroordelen, woede en haat. We moeten ze helpen boven egoïsme uit te stijgen en de hebzucht te overwinnen die de menselijke geest en de aarde vernietigt”, zei hij.
De Turken en Libanezen krijgen dus allerminst Franciscus’ vervanger over de vloer. In plaats daarvan hebben zij het geluk gastheren en -vrouwen te zijn van de eerste echte paus Leo-reis.
De komende week volgt KN paus Leo’s reis naar Turkije en Libanon. Houd kn.nl/pausreis in de gaten voor het laatste nieuws.
