Het is toch echt maar nét hoe je naar de uitslagen kijkt…
“Een fatsoenlijke taart” sneed CDA-leider Henri Bontenbal vanochtend aan, vrolijk lachend en omringd door even vrolijk lachende journalisten. De enorme winst van de christendemocraten – van vijf zetels in 2023 naar waarschijnlijk achttien nu – is reden voor een feestje, en iedereen lijkt het de ‘fatsoenlijke’ kandidaat van harte te gunnen.
Bij de andere christelijke partijen was van een feeststemming weinig sprake. Bij de ChristenUnie was er opluchting toen de voorlopige uitslag toch weer op het behoud van de huidige drie zetels wees – nadat de teller gisterenavond lang op twee zetels bleef steken. De immer onveranderlijke SGP bleef ook nu weer gelijk op drie zetels.
Per saldo kun je zeggen dat de drie christelijke partijen dankzij het CDA winst boeken ten opzichte van de vorige verkiezingen: van samen 11 zetels naar samen 24 nu.
Niet om het feestje te willen bederven, maar er zijn toch echt enkele belangrijke kanttekeningen te plaatsen – zowel kwantitatief als kwalitatief – bij deze ‘winst’ voor de christelijke politiek.
 | Lees ookCommentaar | De C van comeback |
Kwantitatief is allereerst van belang hoe je ‘christelijke’ politiek definieert. Als je daarbij kijkt naar principiële uitgangspunten die teruggaan op waarden uit de Bijbel en christelijke traditie, dan hoort het christendemocratische CDA daar natuurlijk bij (al zullen niet-gelovige CDA’ers en gelovige niet-CDA’ers ogenblikkelijk beginnen te sputteren bij deze vaststelling).
Maar zo bezien moeten ook op christendemocratische leest geschoeide partijen als NSC en BBB meegeteld worden. Beide partijen bestaan grotendeels uit ex-CDA’ers, en hoewel ze zich niet meer expliciet christendemocratisch noemen, is zeker NSC een onmiskenbaar christendemocratische – zoals hier eerder betoogd zelfs katholiek-sociale – partij.
In 2023 wonnen deze partijen flink en konden ze meedoen aan de regering. Maar het debacle van het kabinet-Schoof werd genadeloos afgestraft. BBB gaat van zeven naar vier, NSC zelfs van twintig naar nul zetels.
In CDA-kringen zal het met nauw verholen leedvermaak als revanche gevierd worden. Maar bezien vanuit het bredere perspectief van op christelijke waarden geïnspireerde politiek is het allerminst reden om te juichen. Als we genoemde partijen meerekenen in de optelsom, krimpt het aantal ‘christelijke’ zetels van 38 naar 28 nu.
Het CDA profiteerde weliswaar het meeste van de implosie van NSC, zo bleek uit onderzoek van IPSOS in opdracht van de NOS: 28% van de mensen die in 2023 op NSC stemden, kleurden nu een CDA-vakje rood. Maar bij elkaar koos nog altijd twee derde van de NSC-spijtoptanten dit keer voor een niet-christelijke partij; D66, VVD en JA21 voorop.
Tijdens de voorbije verkiezingsstrijd is gebleken dat christelijke principes de kandidaten eerder hinderen dan helpen
Wat de IPSOS-tabellen van de kiezersbewegingen goed laten zien, is dat de kleine christelijke partijen, de SGP voorop, een kleine maar zeer honkvaste achterban hebben, maar dat christendemocraten het toch meer van zwevende kiezers moeten hebben, voor wie christelijke principes zelden leidend zijn in het stemhokje.
Sterker nog, en dit is de belangrijkste kwalitatieve kanttekening bij de ‘christelijke winst’: tijdens de voorbije verkiezingsstrijd is gebleken dat die christelijke principes de kandidaten eerder hinderen dan helpen.
Ondanks de jubelstemming bij het CDA, zal het de christendemocraten toch ook enigszins pijn doen dat ze er tot kort voor de verkiezingen nog veel beter voorstonden in de peilingen. Bontenbal droomde zelfs hardop van het premierschap. Dat hij naar het Torentje kan fluiten, lijkt toch echt vooral te wijten aan die ene uitglijder waar het ging over reformatorische scholen en hun visie op homoseksualiteit.
En vanuit een christelijk perspectief is maar de vraag of het echt een uitglijder was, nog ongeacht hoe men zelf naar dat hete hangijzer kijkt: Bontenbal nam het toch echt slechts op voor de vrijheid van onderwijs, en de ruimte om in een pluriforme samenleving van mening te verschillen over bepaalde kwesties.
Dat zelfs dat hem zo kwalijk werd genomen en hem flink wat stemmen kostte, zegt weinig goeds over de ruimte die er in het huidige politieke klimaat is voor gewetens- en godsdienstvrijheid.
Niet alleen tijdens de verkiezingen had het CDA daar last van, maar dat zal ook tijdens de formatie een heikel punt blijven. Weliswaar kan de partij met vertrouwen de formatie ingaan, omdat men met deze uitslag moeilijk om het CDA heen kan. Maar als D66, VVD en GroenLinks-PvdA aan de andere kant van de tafel zitten, zal de boodschap zijn: die christelijke principes mag je lekker thuislaten.
Ondanks de winst van het CDA heeft de christelijke stem in Den Haag dus wel degelijk aan zeggingskracht verloren.
