Hoofdredacteur
Voor conservatieve critici gingen de voorstellen van het Duitse hervormingsproject te ver, voor progressieven juist niet ver genoeg. Is de kerkpolitieke patstelling nog te doorbreken?
De Synodale Weg in Duitsland is – zo kun je wel stellen – dood en al begraven, maar begint vandaag toch weer met een nieuwe zitting. De zesde en als het goed is laatste, in Stuttgart.
Kardinaal Woelki bedankte alvast beleefd voor deelname. Hij was er bij alle eerdere sessies bij geweest, zo zei hij eerder deze week tegen de Keulse Domradio, en benadrukte dat iedereen daar heus het beste voor had met de Duitse Kerk.
Maar wat hem betreft is het welletjes geweest. Het in 2019 begonnen vernieuwingstraject zou vijf sessies duren, maar lonkt inmiddels naar een permanente doorstart. Met een soort van schijndemocratie, meent de Keulse kardinaal. Terwijl: “We kunnen niet stemmen over de vraag of Jezus al dan niet uit de dood is opgestaan”, zo stelt Woelki het scherp.
Het doet ook de werkelijkheid van de Duitse Kerk geen recht om het hele gebeuren in politieke termen van ‘links’ en ‘rechts’ te duiden. Maar toch: doen we dat wel, dan hoort Woelki bij de meer behoudende flank – in Duitsland een minderheid.
Maar internationaal krijgen deze kritische stemmen volop bijval, tot op het hoogste niveau, en heus niet enkel bij conservatieve hardliners. Ook paus Franciscus en paus Leo hebben hun bezorgdheid al geuit over de Synodale Weg: die zou zich te veel met institutionele vraagstukken als de herverdeling van macht bezighouden. En te weinig over waar het eigenlijk moet gaan, namelijk de missie van de Kerk.
Aan de ‘progressieve’ zijde in Duitsland zelf klinkt echter ook bij voorbaat gemopper. Ook daar wil men de Synodale Weg het liefst ten grave dragen, maar dan om een heel andere reden. Daar beklaagt men zich over de vrijblijvendheid van veel van de besluiten.
De veelbesproken zegening voor homoparen bijvoorbeeld zou nog lang niet in alle bisdommen ingevoerd zijn. Vrouwenorganisaties betreuren het dat er veel gesproken is over openheid voor vrouwen in gewijde ambten en over lekenprediking in eucharistieviering, maar dat er in de praktijk bitter weinig schot zit in die zaak.
Daarom wordt de druk opgevoerd om tot een nieuw gremium te komen, een permanente ‘Synodale Raad’, die ook de macht heeft om dergelijke vernieuwingen in Duitse bisdommen af te dwingen. Het Vaticaan heeft dat idee al herhaaldelijk in klare taal verworpen; het houdt theologisch en kerkrechtelijk geen stand, het druist in tegen de autonome bevoegdheden van een bisschop.
Bij de zesde en laatste bijeenkomst van de Synodale Weg zal de vraag centraal staan: hoe gaan we de gedroomde vernieuwingen dan bestendigen, zonder Rome te schofferen? De naam ‘Synodale Raad’ is al van tafel en vervangen door ‘Synodale Conferentie’. Maar volgens critici zoals Woelki is dat lood om oud ijzer.
Grote onzekere factor bij dit alles is bovendien de positie van de Duitse bisschoppenconferentie. Die wordt nu voorgezeten door Georg Bätzing, bisschop van Duits Limburg en samen met Irme Stetter-Karp ook kartrekker van de Synodale Weg.
Maar Bätzing heeft aangegeven niet voor een nieuwe termijn als voorzitter van de bisschoppenconferentie te gaan. Eind februari draagt hij de voorzittershamer over aan een nog onbekende opvolger.
Vraag is dan ook: hoe zal die tegenover de synodale ambities staan? De machtige lekenorganisaties in Duitsland eisten al inspraak in de benoeming, en drongen erop aan om de nieuwe voorzitter in ieder geval te selecteren op basis van zijn ‘synodale’ staat van dienst – lees: geen ‘dwarsligger’ à la Woelki alstublieft.
Als grootste kanshebbers worden nu vooral ‘middenfiguren’ genoemd als aartsbisschop Bentz van Paderborn en bisschop Wilmer van Hildesheim. Die zouden enerzijds de hervormingskoers niet ter discussie stellen, maar anderzijds ook steeds uit zijn op verzoening met Rome. Maar die zullen het aloude probleem maar moeilijk kunnen oplossen dat het voor conservatieven allemaal te snel gaat en voor progressieven niet snel genoeg. Dat is Bätzing, die bij zijn aantreden ook gold als een middenfiguur, immers ook nooit gelukt.
Bisschop Voderholzer van Regensburg heeft een interessant voorstel gedaan: om het voorzitterschap te laten rouleren, precies zodat het zich kan ontworstelen aan die verlammende kerkpolitieke richtingenstrijd.
Maar of zijn voorstel enige kans maakt is maar zeer de vraag: Voderholzer zelf wordt tot het ‘kamp-Woelki’ gerekend, tot de synodale ‘spelbrekers’. En ook hij is deze dagen niet aanwezig in Stuttgart.
