Een golf van islamitische terreur overspoelt de Sahel en Oost-Afrika. Jihadisten zijn actiever dan ooit op het continent, maar buitenlandse aandacht voor het geweld is er nauwelijks. Afrikaanse christenen betalen de rekening van die desinteresse.
Maandag 15 september: christenen vieren een doopceremonie in Takoubatt, een stad in het westen van Niger. Plotseling doemen gewapende mannen op motoren op, die het vuur openen. Vijftien mensen worden doodgeschoten. Daarna trekken de mannen de buitenwijken van de stad in, waar ze nog eens zeven dodelijke slachtoffers maken.
De nacht van 8 op 9 september: militanten vallen de plaats Ntoyo in het oosten van de Democratische Republiek Congo aan. Ze doden zeker 64 mensen, waarvan velen een gebedswake bijwoonden. Volgens Kerk in Nood International gingen de aanslagplegers als beesten tekeer: “Ze gebruikten vuurwapens en hamers en leken bewust uit te kiezen welke huizen ze in brand staken.”
Deze geweldsuitbarstingen in Niger en Congo zijn de zoveelste incidenten op een alsmaar groeiende lijst van bloedbaden onder burgers. In de regio rond de Nigerese stad Takoubatt zijn volgens Human Rights Watch sinds maart dit jaar 127 burgers omgekomen bij vijf afzonderlijke terreuraanslagen.
In oostelijk Congo werden in juli 43 mensen gedood bij een aanval op een katholieke kerk, en werden in februari ruim 70 lichamen aangetroffen in een protestantse kerk, waarvan vele onthoofd en met de handen vastgebonden.
West-Niger en Oost-Congo liggen ruim drieduizend kilometer van elkaar verwijderd, maar toch hebben de aanslagen in deze landen iets met elkaar gemeen: ze zijn uitgevoerd door islamitische terreurgroepen. In Congo is ADF (Allied Democratic Forces) actief, een van oorsprong Oegandese groepering die in 2019 trouw aan Islamitische Staat (IS) zwoer. In Niger gaat het om jihadisten die banden hebben met IS en Al Qaida.
Niger is daarbij niet het enige land in West-Afrika waar islamitische terreurgroepen voor problemen zorgen. Ook in buurlanden als Mali, Burkina Faso en Nigeria zijn zij actief. In het laatstgenoemde land worden volgens een recent rapport gemiddeld 32 christenen per dag gedood.
Incidenten worden gemeld in het nieuws, maar over de bredere schaal van het probleem wordt nauwelijks gesproken.
De Nigeriaanse ontwikkelingsorganisatie Intersociety heeft becijferd dat in de eerste 220 dagen van dit jaar ruim 7000 christenen in het land zijn gedood. Sinds 2009 zijn dat er ruim 125.000. Ook gematigde moslims moeten het ontgelden: daarvan zijn er sinds 2009 zo’n 60.000 vermoord.
Wie aan jihadisme denkt, denkt automatisch aan het Midden-Oosten. De gruweldaden die Islamitische Staat tien jaar geleden in Syrië en Irak pleegde, liggen velen nog vers in het geheugen.
Maar de laatste jaren lijkt er een verschuiving plaats te vinden: Afrika is stilletjes aan het nieuwe ‘jihadistenparadijs’ aan het worden. Daarbij zijn met name de Sahel – de streek in West-Afrika waar onder meer Niger ligt – en oostelijk Afrika steeds feller oplaaiende brandhaarden.
Dat islamitische extremisten op dat continent alsmaar meer voet aan de grond krijgen, heeft te maken met de instabiliteit van delen van Afrika. Zo is het oosten van de Democratische Republiek Congo al drie decennia lang het toneel voor verschillende conflicten, waarbij de waardevolle grondstoffen die er in de bodem te vinden zijn de onrust extra aanjagen. Buurlanden Rwanda en Oeganda zijn ook betrokken vanwege hun steun aan verschillende rebellengroepen.
In de Sahel zijn het veranderende machtsverhoudingen waardoor jihadisten in opmars kunnen komen. In verschillende landen in de regio zijn recentelijk militaire junta’s door een coup aan de macht gekomen: in Niger gebeurde dat in 2023, in Burkina Faso in 2022 en in Mali in 2021.
Bij alle drie die staatsgrepen speelde onvrede met de banden van de regering met oud-kolonisator Frankrijk een rol. De junta’s zijn niet Westers georiënteerd, maar hebben de banden met Rusland aangehaald.
Zo zijn Russische huurlinglegers als de Wagnergroep actief in Mali en Niger. De junta in Niger heeft de strijd tegen terreur overgenomen, maar de resultaten laten duidelijk te wensen over.
Ondertussen is er in de media en in de politiek in het buitenland amper aandacht voor het jihadisme dat Afrika overspoelt. Incidenten worden gemeld in het nieuws, maar over de bredere schaal van het probleem wordt nauwelijks gesproken.
Dat godsdienstvrijheid en de aandacht voor terreur op een laag pitje staan, is bijvoorbeeld te zien aan het feit dat er nog altijd geen EU-gezant voor geloofsvrijheid benoemd is. Die vacature staat sinds het vertrek van de Belg Frans van Daele alweer maandenlang leeg. Hoewel EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen al verschillende keren beloofd heeft een nieuwe gezant te benoemen, is dat er nog altijd niet van gekomen.
Ondertussen zijn het de Afrikaanse christenen, gematigde moslims en andersgelovigen die de gevolgen van die stilte ondervinden. Waar de jihadisten los kunnen gaan, zijn zij het die daarvoor de rekening betalen.
