In 2026 zijn de wittebroodsweken van Leo’s pontificaat definitief voorbij: nu is het tijd voor het echte werk. De nodige uitdagingen liggen klaar voor paus Leo XIV, zowel binnen als buiten de Kerk.
Het jaar waarin paus Leo XIV aantrad, was als Heilig Jaar extra feestelijk. Het eerste jaar van een paus is altijd een tijd van kennismaken, aftasten en mediagenieke ‘eerste keren’, maar vanwege de jubelstemming van het Heilig Jaar gold dat voor paus Leo wellicht net wat meer dan normaal.
Met het afsluiten van het Heilig Jaar morgen komt daar ook een eind aan. Aangezien paus Leo door het Heilig Jaar een bomvolle agenda erfde van zijn voorganger, is het vrijwel zeker dat er op zijn bureau een stapel dossiers om opvolging ligt te smeken.
In zijn eerste grote interview met het Amerikaanse katholieke nieuwsmedium Crux gaf paus Leo XIV aan dat hij zichzelf niet ziet als een scheidsrechter voor geopolitieke issues. Zijn roeping als paus is “anderen in hun geloof bevestigen, omdat dat de fundamentele rol van Petrus’ opvolger is”.
“Het is niet mijn voornaamste rol om de probleemoplosser van de wereld te zijn”, zei hij in het interview. “Mijn taak is de blijde boodschap aankondigen en het Evangelie delen.”
Paus Leo ziet geopolitieke aangelegenheden misschien als bijzaak in zijn pontificaat, maar velen denken daar anders over. Iedere dinsdag krijgt de paus vragen van journalisten wanneer hij na zijn vrije dag het pauselijke buitenverblijf Castel Gandolfo verlaat; de meeste persvragen gaan over politieke thema’s.
Geopolitiek zal hoe dan ook de aandacht van de paus en het Vaticaan vragen in 2026. In het geval van Oekraïne lijkt hun rol summier.
Het Vaticaan heeft in de afgelopen jaren meerdere malen aangeboden onderhandelingen te begeleiden en heeft zich ingezet voor het repatriëren van door Rusland ontvoerde Oekraïense kinderen. In de huidige onderhandelingen over het lot van het land ligt het initiatief echter vooral bij de Amerikanen en de Russen.
Dat maakt Leo’s handen in ieder geval vrij voor andere delen van de wereld. De kwetsbare situatie in Gaza blijft zorgelijk, net als het oprukkende jihadisme in grote delen van Afrika en de onvoorspelbaarheid van China.
Paus Leo ziet geopolitieke aangelegenheden misschien als bijzaak in zijn pontificaat, maar velen denken daar anders over.
En dan is er nog het geboorteland van de paus, waar president Donald Trump een steeds eigenzinniger koers vaart. Paus Leo sprak in december al de zorg uit dat als de VS met Europa zou breken, dat dan “een belangrijke alliantie voor nu en de toekomst” weg zou vallen.
Ook op andere vlakken schuurt paus Leo’s katholieke visie op het beleid van Trump. Zo noemde de paus de Amerikaanse behandeling van migranten “onmenselijk” en heeft hij de VS opgeroepen om Venezuela niet binnen te vallen.
Alsof de paus als staatshoofd nog niet genoeg aan zijn hoofd heeft, is er ook nog een wereldkerk met 1,3 miljard leden die hij moet leiden. Ook daar is er werk te verzetten. Paus Leo begint in ieder geval voortvarend: hij heeft de kardinalen bijeengeroepen voor een consistorie op 7 en 8 januari.
Paus Franciscus is tijdens zijn pontificaat al met de bezem door de Romeinse Curie (het bestuursapparaat van de Kerk) gegaan, maar heeft zijn hervormingen niet kunnen afronden; voor Leo valt er nog genoeg te bezemen.
Zelf heeft hij aangegeven de isolatie van de dicasteries (de Vaticaanse ‘ministeries’) te willen doorbreken. Het “gebrek aan dialoog en communicatie tussen de dicasteries beperkt en schaadt het bestuur van de Kerk”, vindt hij.
Daarnaast blijven de Vaticaanse financiën een zorgenkindje, al lijkt de crisis wel minder te worden. Het Vaticaan sloot 2024 zelfs af met een overschot van 1,6 miljoen euro, waar het in 2023 nog ruim 50 miljoen tekort kwam.
Gelukkig zijn het niet alleen maar hoofdpijndossiers die 2026 voor de paus in het verschiet heeft liggen; hij mag zich ook verheugen op leukere dingen. Op de voorbereiding voor de Wereldjongerendagen bijvoorbeeld, die in augustus 2027 in de Zuid-Koreaanse hoofdstad Seoel plaats zullen vinden.
Dat lijkt nu nog ver weg, maar voor je het weet is het zover. Bovendien wordt de voorpret voor de WJD altijd over een lange tijd uitgesmeerd: ongetwijfeld zullen dit jaar de nodige voorbereidende evenementen plaatsvinden.
Voordat hij paus was, had Leo al een groot deel van de wereld gezien. De kans is groot dat hij zijn reislust als paus voortzet. Er zijn verschillende landen die hij in 2026 wel eens zou kunnen bezoeken.
Op 2 december, toen hij terugvloog naar Rome na zijn bezoek aan Turkije en Libanon, vertelde paus Leo dat hij “hoopt naar Afrika te kunnen reizen” en dat dat zelfs “mogelijk” zijn eerstvolgende reisbestemming zou zijn.
Algerije is vrijwel zeker onderdeel van dat plan. Paus Leo wil niet alleen naar het land om als augustijn het thuis van de heilige Augustinus te bezoeken, maar ook om “bruggen te bouwen tussen de christelijke wereld en die van de islam”.
Uruguay en Argentinië zijn ook realistische kandidaten. Paus Franciscus wilde deze reis graag maken, maar heeft dat om verschillende redenen – waaronder de coronapandemie en zijn eigen gezondheid – nooit kunnen doen. Paus Leo heeft vorig jaar aan journalisten verteld dat de landen op zijn lijstje staan.
Hetzelfde geldt voor zijn tweede thuisland Peru, waar hij zo’n twintig jaar heeft doorgebracht als missionaris en bisschop. Als die reis dit jaar plaats zou vinden, zou het waarschijnlijk pas in de tweede helft van 2026 zijn. In april vinden er namelijk verkiezingen plaats in Peru. Pausen bezoeken in de regel nooit een land in verkiezingstijd, om te voorkomen dat hun bezoek gepolitiseerd wordt.
En zijn geboorteland? Zeg nooit nooit, maar met Trump aan het roer is de kans op een pauselijke homecoming in 2026 minimaal.
