Met een beursindex gebaseerd op katholiek sociale principes wil de Vaticaanse bank katholieke beleggers helpen om verantwoord te investeren. Maar welke bedrijven staan er eigenlijk op deze lijst en hoe ‘katholiek sociaal’ zijn die precies?
Stel: je hebt wat geld tot je beschikking dat je graag wil beleggen. Maar als katholiek ben je wel op je hoede waarin je precies belegt: je wil immers niet dat je kapitaal wordt geïnvesteerd in doeleinden waar je niet achter kunt staan…
De Vaticaanse bank (officieel: het Instituut voor Religieuze Werken, IOR) schiet je dan te hulp. Onlangs maakte dit instituut bekend dat het twee beursindexen – een voor de VS, een voor de EU – heeft opgezet met bedrijven waarin je ‘katholiek verantwoord’ kunt investeren. Dit in samenwerking met Morningstar, een bedrijf dat onderzoek doet naar beleggingen.
De in deze lijsten opgenomen bedrijven moeten, aldus het IOR, passen bij de katholieke sociale leer. In de praktijk wil dat vooral zeggen: geen abortusklinieken, geen fossiele brandstoffen, geen wapenindustrie of handelaars in allerlei verslavingen (porno, gokken, alcohol, tabak).
Het is geen verrassende, maar wel een nogal eenzijdige, negatieve benadering: vooral gericht op wat er ‘niet mag’. De positieve maatschappijvisie die de katholieke sociale leer toch vooral naar voren wil brengen, komt er welbeschouwd nogal karig vanaf.
Kijk liever naar het goede dat bedrijven doen en niet enkel naar het slechte dat ze nalaten
Zeker als je bedenkt waar je als katholiek van het Vaticaan nog wél mag in mag beleggen. In de Amerikaanse lijst komen we bijvoorbeeld techreuzen tegen als Meta, Apple en Alphabet (moederbedrijf van Google). De Europese IOR-beursindex wordt aangevoerd door onze eigen Veldhovense chipgigant ASML.
Nog los van wat je allemaal kunt afdingen op de ethische principes van dergelijke multinationals als het bijvoorbeeld gaat om de behandeling van werknemers of de uitputting van natuurlijke hulpbronnen: frappant is toch wel dat veel van de bedrijven op de beide indexen grote spelers zijn in de technologische revolutie, in het bijzonder ook die van de kunstmatige intelligentie.
Laat dat nu nét het onderwerp zijn waarvan het wachten is op de bijdrage van paus Leo XIV aan de katholiek-sociale canon. Hoe geloofwaardig kan Leo straks nog kritiek leveren op de tech-industrie als de Vaticaanse bank diezelfde industrie net deze ‘stempel van goedkeuring’ heeft gegeven?
Het roept herinneringen op aan 2015, toen het Vaticaanse staatssecretariaat doodleuk een investering in een Angolese oliemaatschappij overwoog vlak voor paus Franciscus zijn ‘groene encycliek’ Laudato si’ naar buiten bracht. Of aan 2021, toen een Italiaans tv-station onthulde dat het Vaticaan 20 miljoen euro investeerde in farmaceutische bedrijven die de morning-afterpil maakten.
Het waren precies zulke flaters die het Vaticaan er in 2022 toe brachten om nieuwe richtlijnen te publiceren voor de eigen investeringen. De nieuwe IOR-indexen bevatten een duidelijke echo van die richtlijnen.
Wellicht is dat precies het pijnpunt: dat dergelijke richtlijnen vooral gemaakt zijn als reactie op PR-uitglijders. In het Vaticaan lijkt men inmiddels vooral als de dood om voor hypocriet te worden versleten – en op zich natuurlijk logisch en terecht.
Maar wat je dan krijgt, neigt wel naar katholieke greenwashing. Misschien is purplewashing de meest toepasselijke term in dit verband (al wordt die geloof ik ook voor andere agenda’s gebruikt), paarswassen, naar de liturgische kleur van boete en inkeer; zie ons eens katholiek verantwoord zijn, want wij beleggen heus niet in bommenwerpers en abortusklinieken. Tot een nieuwe encycliek straks duidelijk maakt dat investeren in een AI-moloch dan misschien ook niet zo’n goed idee is… Dan was ook deze beursindex bij nader inzien een PR-debacle.
Laat het IOR dan liever beginnen bij de positieve principes van de katholieke sociale leer: bij de menselijke waardigheid en solidariteit bijvoorbeeld, bij de zorg voor de schepping of de bevordering van vrede en verzoening. Kijk naar het goede dat bedrijven op die terreinen doen en niet enkel naar het slechte dat ze nalaten. Dat zou een beursindex zijn waar je als bewuste katholieke belegger pas écht iets mee kunt.
