Een door paus Franciscus ingestelde commissie heeft tegen de mogelijkheid van wijding van vrouwelijke diakens gestemd. Tegelijkertijd wil de commissie “meer onderzoek” naar vrouwelijke rollen in de Kerk. Staat de deur nog steeds op een kier, of is die nu definitief gesloten?
In 2020 richtte paus Franciscus een studiecommissie op die moest voortborduren op het werk van een groep die onderzoek had gedaan naar de geschiedenis van vrouwelijke diakens in het Nieuwe Testament en de vroege Kerk. Eén vraag stond voor deze commissie centraal: kunnen vrouwen, net als mannen, tot diaken gewijd worden?
‘Nee’, lijkt het antwoord te zijn waar de commissie op uitgekomen is. Op 4 december is er een samenvattend rapport over het werk van de groep verschenen. Dit rapport is op verzoek van paus Leo XIV, die het enkele maanden geleden al ontving, nu openbaar gemaakt.
Het ‘nee’ uit het rapport is alleen niet helemaal definitief. De commissie, met kardinaal Giuseppe Petrocchi als voorzitter en mgr. Denis Dupont-Fauville als secretaris, bestond verder uit tien leden, vijf vrouwen en vijf mannen, voornamelijk hoogleraren en theologen.
Zij hebben op basis van onderzoeken een aantal stellingen rondom het vrouwelijk diakenschap uitgewerkt. Vervolgens hebben ze daarover gestemd, waarbij kardinaal Petrocchi en mgr. Dupont-Fauville niet meestemden.
De stemuitslag van sommige stellingen lijkt een glashard ‘nee’ voor de mogelijkheid tot vrouwelijke diakens in te houden. Zo waren zes commissieleden tegen de stelling: “Ik ben voorstander van de instelling in de Kerk van het vrouwelijk diaconaat.” Twee leden stemden voor en twee onthielden zich van hun stem.
Het ‘nee’ van de pauselijke commissie zal voor voorstanders van vrouwelijke diakens een koude douche zijn.
Uit andere stemrondes blijkt juist dat de deur nog op een kier staat – of toch tenminste niet op slot gedraaid is. Zeven leden waren voor de stelling dat historisch en theologisch onderzoek weliswaar de mogelijkheid tot een diakenwijding voor vrouwen uitsluit, maar dat “een definitief oordeel, zoals het geval is bij de priesterwijding” een brug te ver is.
Ook waren de stemmers fiftyfifty verdeeld over de stelling dat de mannelijkheid van Christus en de mannelijkheid van wie de priesterwijding kunnen ontvangen “een integraal onderdeel van de sacramentele identiteit” zijn. “Deze realiteit veranderen zou niet gewoon een eenvoudige aanpassing van het ambt zijn, maar een breuk met de betekenis van verlossing.”
Dat de Kerk straks gewijde vrouwelijke diakens kent, is volgens de commissieleden dus onwaarschijnlijk maar niet onmogelijk. Wel willen negen van de tien leden dat er gekeken wordt naar andere manieren waarop de rol van vrouwen in de Kerk beter vorm kan krijgen.
De commissie vindt dat er gekeken moet worden naar “welke ambten kunnen worden ingevoerd zodat de diaconie (dienstbaarheid) van de gedoopten, in het bijzonder van vrouwen, voldoende erkenning krijgt.” De commissie ziet die erkenning als “een profetisch teken, vooral waar vrouwen nog steeds te maken hebben met genderdiscriminatie”.
De diakenwijding is de laagste wijding in de Kerk, naast de bisschoppen- en priesterwijding. Voorstanders van het openstellen van deze wijding voor vrouwen vinden onder meer dat het uitsluiten van vrouwen in tegenspraak is met het bijbelse principe van de gelijkwaardigheid van mannen en vrouwen als evenbeelden van God.
Hoewel de commissie de deur naar vrouwelijke diakens niet helemaal op slot draait, is er van een kier steeds minder sprake. Het vrouwelijk diakenschap was een veelbesproken thema tijdens de synode over synodaliteit, maar ook de synodale werkgroepen hebben het onderwerp terzijde geschoven. Hun woordvoerder, Armando Matteo, zei op 19 november dat de werkgroepen de kwestie hebben overgelaten aan de pauselijke commissie.
Het ‘nee’ van de pauselijke commissie zal voor voorstanders van vrouwelijke diakens dan ook een koude douche zijn. Of de oproep tot meer onderzoek naar de andere rollen die vrouwen in de Kerk kunnen vervullen hun hoop geeft, of alleen maar als een schrale troostprijs voelt, blijkt vanzelf.
