De traditionalistische priesterbroederschap van Sint-Pius X (FSSPX) kondigt nieuwe bisschopswijdingen aan zonder toestemming van Rome. Waarom doet ze dat, en wat zijn de mogelijke gevolgen?
De algemeen overste van de Priesterbroederschap Sint-Pius X, Davide Pagliarani, maakte op 2 februari zijn besluit openbaar om later dit jaar nieuwe bisschopswijdingen te verrichten. Dit, aldus een verklaring van het moederhuis van de broederschap in het Zwitserse Menzingen, na een periode van gebed en rijp beraad.
Wie en hoeveel bisschoppen er gewijd gaan worden, meldt de verklaring niet. Enkel een datum die leest als een ultimatum: 1 juli.
Dat is – ongetwijfeld niet toevallig – een dag ná de datum in 1988 dat de Franse aartsbisschop Marcel Lefebvre zich de woede van Rome op de hals haalde door zonder toestemming van de paus vier bisschoppen te wijden. En een dag vóór de datum in 1988 dat het Vaticaan dit onverbiddelijk als een “schismatieke handeling” veroordeelde.
Dit leidde toen tot de ‘automatische excommunicatie’ van Lefebvre en de vier bisschoppen, en daarmee de waterscheiding tussen Rome en Lefebvres Fraternitas Sacerdotalis Sancti Pii X (FSSPX), die de liturgievernieuwingen en ook andere leerpunten van het Tweede Vaticaanse Concilie afwees. Om die reden bestempelt het Vaticaan de broederschap nog altijd als ‘irregulier’, ‘in niet-volledige eenheid’ met de Kerk.
Dit ondanks decennia van wederzijdse lijmpogingen. Een doorbraak daarin leek in 2009 te komen, toen paus Benedictus XVI de excommunicatie van de vier bisschoppen ophief. De feestvreugde werd echter al op dezelfde dag – waarschijnlijk welbewust – vergald, toen één van die vier, Richard Williamson, in een televisie-interview de Holocaust ontkende.
Paus Franciscus zette het pad van verzoening aanvankelijk voort door het katholieken in het buitengewone jubeljaar 2016 toe te staan om bij FSSPX-priesters het sacrament van de biecht te ontvangen.
Maar toen Franciscus in 2019 de pauselijke commissie ophief die al sinds 1988 belast was met de dialoog met de Pius X-broeders, en in de jaren daarna ook de oude liturgie verder aan banden legde, sloeg de voorzichtige dooi terug om in ijzige kou.
Sinds het aantreden van paus Leo XIV in mei vorig jaar blijft de prangende vraag in traditionalistische middens: hoe hangt de Vaticaanse vlag er nu bij?
Leo houdt de kaarten op dat vlak nog wat tegen de borst, maar geldt in elk geval als een verzoener, iemand die kerkelijke eenheid hoog in het vaandel heeft, en sowieso een stuk voorzichtiger is dan zijn voorganger.
Maar dat laatste heeft ook een keerzijde: hij neemt de tijd. De kwestie van de oude liturgie bijvoorbeeld werd tijdens het kardinalenconsistorie in januari alvast vooruitgeschoven naar een volgende bijeenkomst.
Het probleem is: voor de FSSPX dringt de tijd nogal. Sinds die beruchte bisschopswijding in ’88 zijn er geen nieuwe bisschoppen meer gewijd. Twee van die vier zijn inmiddels al overleden (inclusief de al genoemde Williamson, die overigens al eerder geroyeerd was vanwege ‘ongehoorzaamheid’). De andere twee lopen ook al tegen de 70.
Met naar eigen zeggen 733 priesters en 264 seminaristen verdeeld over 77 landen is dat een serieus probleem.
Wie kan die seminaristen straks nog tot priester wijden? En hoe kunnen slechts twee bisschoppen voor zoveel priesters wereldwijd de vaderlijke rol waarmaken die een bisschop behoort te hebben? Om over het sacrament van het vormsel voor alle gelovigen nog maar te zwijgen, toch gewoonlijk ook een bisschopstaak.
Al in de zomer vorig jaar – toen de broederschap een Heilig Jaar-bedevaart naar Rome organiseerde – heeft de FSSPX dit probleem proberen aan te kaarten in het Vaticaan. Maar hoewel de Heilige Deur voor Pius-pelgrims open was, bleef de deur van paus Leo potdicht.
Tot op heden blijft het van Vaticaanse zijde akelig stil op de lijn. Er kwam, zo valt op te maken uit de genoemde verklaring van het FSSPX-moederhuis, onlangs wel een brief uit Rome in Menzingen aan, maar die ging “in het geheel niet op onze verzoeken in”.
Dat de broederschap nu bekendmaakt dat ze op 1 juli dit jaar nieuwe bisschoppen gaat wijden, of Rome nu akkoord gaat of niet, lijkt dus vooral een poging om de schijnbaar muurvaste verhoudingen weer open te breken.
Maar gaat dat lukken? Zeker is dat als de FSSPX de wijding zonder toestemming doorzet, het hele traject écht weer terug bij af is – met automatische excommunicaties en al.
Men lijkt erop te gokken dat het Vaticaan het niet zo ver wil laten komen, en paus Leo omwille van de kerkelijke eenheid alsnog over de brug komt met een toestemming.
Dat is weliswaar niet ondenkbaar, maar zeker is het toch allerminst. Het kan ook zomaar blijken dat de ‘stille diplomaat’ Leo niet gediend is van zo’n publiek pressiemiddel van een broederschap die toch al weinig goodwill heeft opgebouwd in Rome de voorbije decennia. En dat zal dan slecht nieuws zijn voor gelovigen aan beide zijden van de breuklijn die oprecht naar eenheid verlangen.
UPDATE 6-2-2026 | Op 12 februari zal een delegatie van de FSSPX in Rome een ontmoeting hebben met kardinaal Fernández, prefect van het Dicasterie voor de Geloofsleer. Volgens een Vaticaans woordvoerder gaat om een “informele en persoonlijke” ontmoeting, gericht op het vinden van “effectieve instrumenten voor dialoog, die tot positieve resultaten kunnen leiden”.
