Hoofdredacteur
Na de resolute afwijzing van vredesbesprekingen in het Vaticaan leek de diplomatieke rol van Rome in de Oekraïne-oorlog uitgespeeld. Toch reist aartsbisschop Gallagher deze week vijf dagen door Rusland, met ontmoetingen tot aan minister Lavrov toe. Is dit een wanhoopspoging, of het bewijs dat het Vaticaan achter de schermen weer vertrouwen heeft gewonnen?
Op de dag dat Oekraïne zijn Onafhankelijkheidsdag vierde ondanks aanhoudende Russische aanvallen, landde er een vliegtuig vanuit Rome in Moskou. Met daarin aartsbisschop Paul Gallagher, secretaris van de Heilige Stoel voor Betrekkingen met Staten en Internationale Organisaties – populairder gezegd de Vaticaanse ‘minister van Buitenlandse Zaken’.
Gallagher begon gisteren een vijfdaags bezoek aan Rusland, waarbij ontmoetingen op het programma staan met allerlei politieke en religieuze kopstukken. Een gesprek met Poetin zelf zit er niet in voor de op-een-na hoogste man van het Vaticaanse staatssecretariaat. Maar vandaag ontmoet hij wel Sergej Lavrov, de Russische minister van Buitenlandse Zaken. Ook zal hij nog spreken met vertegenwoordigers van de Russisch-orthodoxe Kerk en de kleine katholieke gemeenschap in Rusland.
Vanwaar dit intensieve meerdaagse bezoek? Was de diplomatieke rol van het Vaticaan in de Oekraïne-oorlog niet uitgespeeld nadat Moskou het voorstel van vredesbesprekingen in het Vaticaan vorig jaar resoluut van de hand wees? Zelfs paus Leo XIV liet in een interview met Crux in september 2025 nog doorschemeren dat hij niet veel verwachtte van de Vaticaanse diplomatie in dit conflict, en dat hij niet veel meer kon dan consequent oproepen tot vrede.
Moeten we het huidige bezoek van Gallagher dan begrijpen als een soort laatste poging tegen beter weten in? Dat lijkt toch onwaarschijnlijk.
Dit is het eerste bezoek van een zo hooggeplaatste Vaticaanse functionaris sinds het begin van de Russische invasie; Gallagher was eerder in Moskou, maar dat was in 2021, enkele maanden vóór die invasie. Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken heeft – wat niet vanzelfsprekend is – zelfs de moeite genomen over deze nieuwe ontmoeting met Lavrov een verklaring over naar buiten te brengen. Daarin worden de twee belangrijkste gespreksonderwerpen ook genoemd: de Russische-Vaticaanse betrekkingen en de situatie in Oekraïne.
Waarschijnlijker is het dat de Vaticaanse diplomatie na de eerdere Russische afwijzing alle zeilen heeft bijgezet om vooral achter de schermen opnieuw het Russische vertrouwen te winnen. Het bezoek van Gallagher kan dan begrepen worden als een teken dat dat succesvol is geweest.
Wat niet wil zeggen dat de verwachtingen van de ontmoetingen vandaag hooggespannen zijn. Heel warm zal de ontvangst niet zijn; de Russische ambassadeur bij de Heilige Stoel liet al weten dat Rusland de ontmoeting vooral ziet “als een gelegenheid om onze positie over diverse kwestie duidelijk te maken”. Wellicht kan Gallagher dus niet veel meer dan stilzitten en geschoren worden door Lavrov.
Toch: in een langdurig en moeizaam proces kan ook dat een kleine maar belangrijke stap vooruit zijn. En wellicht is er sowieso meer te verwachten van het tweede deel van Gallaghers bezoek, waarbij hij kerkelijke leiders zal ontmoeten.
Ook de katholieke betrekkingen met de Russisch-orthodoxe Kerk zijn bepaald niet rooskleurig, en bereikten een dieptepunt nadat Leo’s voorganger Franciscus de orthodoxe patriarch Kirill uitmaakte voor “Poetins misdienaar”.
Maar er is inmiddels weer heel wat water door de Moskva en de Tiber gevloeid, ook op dit vlak hebben de diplomaten niet stilgezeten. Metropoliet Antonij van Volokolamsk, het hoofd externe betrekkingen van de Russisch-orthodoxe Kerk, bracht vorige zomer al een bezoek aan paus Leo; Gallagher ontmoet diezelfde spilfiguur in de betrekkingen aanstaande donderdag.
Deze ontmoeting zal wellicht nog crucialer zijn dan die met Lavrov, zo verwachten deskundigen. “De religieuze rechtvaardiging voor de oorlog van Rusland en de invasie van Oekraïense gebieden is door de internationale politieke gemeenschap vaak over het hoofd gezien, behalve om er kritiek op te leveren”, schrijft politicoloog Marcello Neri, senior analist bij het Appia Instituut, een Italiaanse denktank over politiek en religie.
“Een echte diplomatieke oplossing voor deze oorlog moet rekening houden met het religieuze aspect van de steun van de Russisch-orthodoxe Kerk voor het beleid van Poetin”, vervolgt Neri. “De Heilige Stoel is de enige mondiale diplomatieke instantie die beschikt over de expertise en de geschiedenis die nodig zijn om deze specifieke dimensie van de oorlog tussen Rusland en Oekraïne aan te pakken.”
Wonderen hoeven we ook op dit vlak niet te verwachten van Gallagher, maar zijn bezoek aan Rusland kan toch op alle fronten een belangrijk stapje voorwaarts zijn.
