Vier jaar geleden schreef paus Franciscus zijn motu proprio Traditionis Custodes. Toen was dat hevig in het nieuws, nu kan de betekenis hiervan alweer zijn weggezakt. In het kort: onder paus Benedictus XVI ontstond een correctie op de hervormingen van Vaticanum II. De misvatting was, zo stelde hij, dat de tridentijnse Mis verboden was en alleen de moderne was toegestaan.
Benedictus legde uit dat niet de ene Mis de ander in zijn geheel had vervangen, maar dat er een ander gezicht bij was gekomen. Beide vormen waren gelijkwaardig en gewoon twee gezichten van de katholieke Mis. De ene was de gewone, de andere (de tridentijnse) de buitengewone.
De heiligheid treedt terug de kerk in, was de gedachte, voor grote aantallen katholieken. In de Verenigde Staten met name, maar ook in Nederland, kozen jonge generaties procentueel gezien steeds meer voor de tridentijnse Mis. Franciscus stak er een stokje voor.
Zich zogenaamd baserend op een enquête waaruit duidelijk zou worden dat veel bisschoppen zich zorgen maakten over de populariteit van deze traditionele Mis, werd al gauw werd duidelijk dat dit iets anders lag: veel bisschoppen hadden aangegeven dat ze redelijk positief stonden tegen de hervorming van Benedictus XVI.
Ze waarschuwden dat het onderdrukken of afzwakken ervan juist de spanningen tussen progressieve katholieken en conservatieve katholieken zou vergroten. Franciscus had dus eigenlijk op eigen houtje zijn besluit genomen.
Het was in die tijd ook dat ik voor het eerst naar de tridentijnse Mis ging. Al gauw ontdekte ik dat dit een Mis is die vele malen dieper gaat dan de novus ordo. Ik las er boeken over, ontdekte wat er tijdens Vaticanum II was gebeurd onder de invloed van aartsbisschop Annibale Bugnini en hoe de moderne Mis, hoe mooi gedaan ook, toch een wat flauw aftreksel is van wat de Mis ooit inhield.
Of het nou met goede bedoelingen was gebeurd of vanuit machtspolitiek: iets fundamenteels was kwijtgeraakt. Dit vind ik nog steeds en dit zal ik ook blijven vinden. De novus ordo ís een slap aftreksel van de tridentijnse Mis – en toch is ze me dierbaar.
Maar de wereld van de tridentijnse Mis blijkt steeds meer een brandhaard te zijn voor politisering, radicalisme en antisemitisme. Ik snap niet waarom het zo is dat de voorkeur voor de Mis via politieke lijnen loopt. Maar traditionalisten hadden toch een soort gevoel van noblesse oblige moeten hebben: zij bezitten de tridentijnse Mis niet, maar zouden er dienstbaar aan moeten zijn.
In het besef dat hun politieke ideeën losstaan van hun katholicisme en dat het juist een extra verantwoordelijkheid is om zo’n schat als de traditionele Mis te eren en door te geven. In plaats daarvan hebben ze hem zelf politiek gemaakt en/of vergiftigd met hun ideeën, die niet thuishoren in een kerk.
Vanaf de jaren zeventig vergaten de progressieve katholieken de heiligheid serieus te nemen en werd de kerk een gemeenschap en vehikel voor linkse politiek. De traditionele katholieken hebben in feite hetzelfde gedaan: de kerk tot een sekte en vehikel voor radicale politiek gemaakt.
Franciscus had dus toch gelijk, helaas. En ik? Ik ben weer thuis bij de Nicolaasbasiliek. Als de verloren zoon.
Peter van Duyvenvoorde is schrijver en filosoof. Elke drie weken schrijft hij een column in Katholiek Nieuwsblad.
