Een tijd die roept om sterke leiders is geen sterke maar juist een nogal zwakke tijd. Met die ontnuchterende constatering begon Titus Brandsma op 24 februari 1935 een toespraak voor de r.k. studentenvereniging te Groningen.
In een podcast die wij binnenkort uitbrengen over deze heilige Friese karmeliet – u leest er binnenkort meer over – brengt Titus-biograaf Inigo Bocken deze rede ter sprake, omdat die zo verbluffend actueel is. Toen Brandsma zijn toespraak hield, was Europa in de ban van sterke leidersfiguren. Die beloofden schoon schip te maken, en deden dat ook, op moorddadige wijze – Brandsma zelf zou er één van die miljoenen dodelijke slachtoffers van worden.
'De grote fout is dat men de heldendaad zoekt op een terrein, waar men ze niet zoeken of verwachten moet'
Maar dat het op z’n genocidale catastrofe zou uitlopen, wist men in 1935 natuurlijk nog niet. Toen leefde er al wel volop bezorgdheid om alle politieke turbulentie, maar bij velen toch ook de ijdele verwachting dat die ‘sterke leiders’ daar eigenhandig een einde aan zouden maken.
“Wij hebben meer tijdperken gekend van heldenverering”, zei Titus toen. “Nooit is het begrip van heldhaftigheid echter meer geweld aangedaan dan in deze tijd.” Hij noemde het “betreurenswaardig” dat bepaalde daden voor heldhaftig worden gezien “welke dat predicaat allerminst verdienen”. “De grote fout is dat men de heldendaad zoekt op een terrein, waar men ze niet zoeken of verwachten moet.”
Helden, dat zijn niet de politieke leiders die spierballendaad bij spierballenwoord voegen. Helden, dat zijn niet de ‘ordetroepen’ à la de SA toen of ICE nu (het verschil is werkelijk beangstigend klein) die met harde hand de straten schoonvegen. Een held is wél, aldus Titus, “wie ter verdediging van een onschuldig aangevallene tussenbeide springt”, wetend dat hij of zij het er weleens “niet zonder kleerscheuren kon afbrengen of er zelfs het leven bij kon inschieten”.
Na de gewelddadige dood van vreedzame betogers in Minnesota door de knokploegen van Trump, waren er nog steeds verdedigers van dat waanzinsregime die volhielden dat de ICE-agenten de ‘echte helden’ waren, en de slachtoffers ‘terroristen’. Wie het anders zag, had zich in de luren laten leggen door ‘linkse’ media.
Maar er is toch echt een kentering gaande, waarbij het gelukkig ook vele kiezers te rechter zijde te gortig wordt. Zelfs de Amerikaanse nieuwszender EWTN, toch lang de tamelijk kritiekloze spreekbuis van Trump-gezinde katholieken in de VS, besteedde onlangs ruim aandacht aan het getuigenis van een priester die lang had samengewerkt met Alex Petti, de verpleger die doodgeschoten werd door ICE-agenten. Petti was een en al “vriendelijkheid en zachtmoedigheid”, zo hield de priester vol, en hij hekelde het officiële narratief dat hem als een “extreemlinkse agitator” neerzette.
De toon van katholieken in de VS, juist ook aan de behoudende zijde, is merkbaar aan het veranderen. Waar kerkleiders eerst liever voor appeasement kozen, voor pappen en nathouden en zelfs applaudisseren om de dingen die Trump en zijn trawanten per ongeluk goed deden, klinkt nu steeds vaker onverholen kritiek.
Bijvoorbeeld door de drie Amerikaanse kardinalen die de regering recentelijk een gebrekkig afgesteld moreel kompas verweten in het buitenlandbeleid. Of de legerbisschop die katholieke militairen voorhield dat zij in goed geweten mochten weigeren de wapens op te nemen wanneer Trump Groenland zou willen innemen.
Ja, dát zouden nog eens helden zijn. Niet wie de wapens oppakken in het geopolitieke circus, maar wie de wapens neerleggen. Een held is pas echt een held, zo hield Titus die Groningse studenten ook voor in 1935, als hij een heilige is. Iemand die volhardt in naastenliefde, en de ware kracht van de zwakte begrijpt die Christus predikte en voorleefde. Iemand die ongewapend en ontwapenend is, om met paus Leo te spreken.
Dit artikel is afkomstig uit Katholiek Nieuwsblad van deze week.
