In de strijd tegen de Grote Boze Kerk zijn alle wapens geoorloofd: vorige week kwam dagblad Trouw met het curieuze verhaal op de proppen dat rooms-katholieke priesters vroeger kennelijk massaal met hun eigen roestige scheermessen keizersneden uitvoerden bij vrouwen in doodsnood om hun ongeboren kinderen te kunnen dopen. Met alle ellende van dien uiteraard.

Sensatiejournalistiek

“Katholieke experts pleiten voor onderzoek” schreeuwde de krant op de voorpagina. Een sterk staaltje opgeklopte sensatiejournalistiek: in werkelijkheid belde Trouw welgeteld drie katholieken, die geen van drieën ooit van deze praktijken gehoord hadden en die de redacteur beleefd afwimpelden met de dooddoener dat dit fenomeen dan eerst maar eens nader onderzocht diende te worden.

Het EO-opinieplatform DIT kwam er overheen met nog meer likkebaardende sensatie: “Moet de katholieke Kerk excuses aanbieden?”

Weerwoord en nuance

Gelukkig was er ruimte voor een weerwoord; zelf was ik een van de ‘katholieke experts’ die de luie Trouw-verslaggeving bij de EO op Radio 1 van enige nuance mocht proberen te voorzien.

Ook las ik inmiddels verstandige analyses van de kwestie van onder meer bisschop Jan Hendriks en priester Jan-Jaap van Peperstraten, die beiden overtuigend betoogden dat dit heus geen veelvoorkomende praktijken waren onder geestelijken.

Antiklerikalisme en antipapisme

Maar de toon is gezet, het clichébeeld van griezelige priesters die weerloze vrouwen bepotelden is weer eens bevestigd. En dat raakt aan nog een andere historische context die in de hele discussie tot nu toe nauwelijks benoemd is. Liberaal antiklerikalisme en protestants antipapisme waren in de periode waarover het hier gaat (van de zeventiende tot de vroege twintigste eeuw) zeer dominant in onze contreien. Dat leidde vaak tot allerlei beschuldigingen van wanpraktijken door katholieke geestelijken.

Waarmee niet gezegd is dat het per definitie allemaal verzinsels waren – ook katholieke geestelijken doen weleens dingen fout, het zijn wat dat betreft net mensen. Maar serieus historisch onderzoek dient hier wel rekening mee te houden: als we bijvoorbeeld een rechtbankverslag uit de Sovjet-Unie lezen gaan we er immers ook niet voetstoots van uit dat de beklaagde in kwestie inderdaad een Amerikaanse spion was.

Boetekleed

De katholieke Kerk mag – nee, moet – kritisch naar haar eigen verleden kijken en het boetekleed aantrekken waar dat passend is. Dat doet de Kerk overigens ook als geen enkel ander instituut waar ook ter wereld, laten we wel wezen.

Maar in dit geval mogen de protestantse media die deze horrorverhalen zo gretig opdissen ook zelf wel eens in de spiegel kijken.

Excuses zijn op z’n plaats

Ik pleit voor een diepgaand historisch onderzoek naar de discriminatie, verdachtmaking en sociaaleconomische achterstelling van katholieken in de Lage Landen in voorbije eeuwen, en hoe dat tot op de dag van vandaag doorwerkt in steeds maar weer de kop opstekende antikatholieke sentimenten.

Excuses lijken me vervolgens het minste. Van wie? Nou ach, doe maar de PKN, de minister-president, het koningshuis en de hoofdredactie van Trouw. Om te beginnen. Daarna zullen we het nog wel eens hebben over herstelbetalingen.