“Wil je langer leven? Gedraag je dan vooral niet naar je leeftijd!” Dit kopte het damesblad (mag je nog ‘damesblad’ zeggen?) Margriet onlangs. En wel naar aanleiding van een campagne van SIRE tegen ‘seniorisme’; wat, als ik het goed begrijp, méér is dan discriminatie van ouderen, maar ook gaat over het (zelf)beeld van ouderen.

Gedraag je jonger, blijf jonger

Zien wij ouderen met z’n allen als gebrekkig, traag en hulpbehoevend, dan gaan die ouderen zelf zich daar naar gedragen. En ze leven “volgens onderzoek” (woorden die zelfs de meest sceptische journalist in een kritiekloze jaknikker veranderen) – daardoor zelfs tot wel zevenenhalf jaar korter.

Dus: gedraag je jonger, en je blijft ook jonger, zo luidt nu het credo dat dankzij SIRE in allerlei toonaarden in allerlei media wordt beleden.

Neoliberale onverdraagzaamheid

Nee tegen ouderendiscriminatie, ja tegen meer vitaliteit op latere leeftijd – natuurlijk, ik snap het, je kunt daar moeilijk tegen zijn. Maar ik blijf met een flinke rest ongemak zitten. Allereerst om de dubbelheid van de boodschap: we mogen ouderen niet verwijten dat ze oud zijn, maar ouderen mogen eigenlijk ook niet gewoon oud zijn – over ‘seniorisme’ gesproken.

Er schuilt een soort neoliberale onverdraagzaamheid in: iedereen moet ‘mee kunnen’, ‘bij de tijd blijven’, ‘vitaal zijn’, want anders ben je niet in tel. O wee als je hulpbehoevend raakt – dan lever je de samenleving niks meer op, en kost je alleen nog geld. De SIRE-campagne voedt zo de angst voor de ouderdom die ze zegt te bestrijden.

Op je best/fitst/knapst

‘Gedraag je vooral niet naar je leeftijd’; dat is nu net een ziekte van onze tijd. We geloven niet meer in de eeuwigheid, en kunnen precies daarom ook steeds slechter met de tijdelijkheid van het leven omgaan. Ergens is het idee gaan leven dat een mens op zijn best/fitst/knapst/gelukkigst is als ’ie 21 is, en nu moet iedereen de hele tijd 21 zijn.

Ik zie mannen van mijn leeftijd, veertigers, met baseballpetjes en afzakbroeken, want “dat is mode”. Het algoritme van mijn sociale media toont mij voortdurend advertenties voor trainingsapps en wonderdiëten die mijn flubberige dad bod (‘vaderlichaam’) moeten omtoveren in een gespierde torso met wasbordbuikje (nee, dank u). Fillers, botox en plastische chirurgie zijn pijnlijk normaal geworden bij jong en oud. Meisjes van tien smeren al anti-rimpelcrème en make-up op hun gezicht, aangemoedigd door TikTok-tutorials, want de wens om eeuwig 21 te zijn kan niet vroeg genoeg worden aangewakkerd. En nee, ‘damesblad’ zeggen kan écht niet meer, want dames en heren worden niet graag meer dames en heren genoemd, “dat klinkt zo oud”.

Bevechten van de aftakeling

We zijn kortom als samenleving op het ziekelijke af geobsedeerd met het ontkennen van onze leeftijd, met het bevechten van de aftakeling en vergankelijkheid die we bij gebrek aan groter perspectief zo vrezen.

Mijn oma zaliger zag er op haar 65ste precies hetzelfde uit als op haar 80ste: met zilvergrijs haar en onmodieuze bloemetjesjurk, als een klassieke oma – oud dus, en het interesseerde haar geen mallemoer, sterker nog, ze leek volop te genieten van die laatste levensfase. Ze gedroeg zich wél naar haar leeftijd, en ze is daar heel gelukkig oud mee geworden. God hebbe haar ziel.