Zou paus Leo juichen voor de VS of voor Peru als die bij een WK voetbal tegenover elkaar komen te staan? Het viel te verwachten dat zo’n ludieke vraag gesteld ging worden toen de paus onlangs zijn allereerste echte interview gaf aan nieuwssite Crux. Zo’n vraaggesprek kan en hoeft immers ook niet alleen ernstig te zijn.

Een verdeeld huishouden

Toch wist de paus juist bij dit luchtige onderwerp het gesprek verrassend snel naar zijn eigenlijke, ernstige punt te brengen. Hij vertelde dat hij als kind in Chicago een supporter was van de honkbalclub White Sox, maar zijn moeder juist van de rivaliserende Cubs.

“Je kon dus niet zo’n fan zijn die de andere kant buitensluit”, aldus de paus. “We leerden, zelfs in de sport, om een open, dialooggerichte en vriendelijke competitieve houding aan te nemen ten opzichte van dat soort dingen. Want dan hadden we misschien geen avondeten gekregen.”

Kerkelijke basishouding

En precies dat, aldus Leo, is synodaliteit – een kerkelijke basishouding, in zijn optiek, die nu juist diametraal tegenovergesteld is aan onze huidige cultuur van op de spits gedreven meningsverschillen.

Over de oorzaken van die polarisatie zegt hij ook interessante dingen in het interview. Zo noemt hij de groeiende sociaaleconomische kloof als een van de verklaringen. Waar managers van grote bedrijven vroeger misschien vier tot zes keer meer verdienen dan de gemiddelde werknemer, zou dat nu soms al zeshonderd keer zoveel zijn, zo zegt de paus. Ook reageert hij op het nieuws dat Elon Musk misschien wel de eerste biljonair op aarde zou kunnen worden. “Wat betekent dat, waar gaat dat over? Als dat het enige is dat waarde heeft tegenwoordig, hebben we een groot probleem.”

Olie op het vuur

Maar juist dit voorbeeld zet het klassieke idee van ‘haves’ versus ‘have-nots’ op de helling. Want diezelfde absurd rijke Musk is nu net een held van de onder- en middenklasse die zich misdeeld en miskend voelt.

Hij gooit ook gretig olie op het vuur van hun onvrede. Bekijk het eigen X-account van de X-baas: het is één lange, deprimerende tirade tegen linkse mensen die rechtse mensen zouden demoniseren, één potsierlijk vertoon van slachtofferschap – terwijl hij dus zo’n beetje de rijkste en machtigste man ter wereld is. In het Witte Huis zit nog zo’n type natuurlijk, zijn voormalige beste vriend Trump.

Synodaliteit als vrijplaats

Zou het bij links én rechts niet veel meer wantrouwen moeten wekken dat het steeds zulke superrijken zijn die zich opwerpen als pleitbezorgers van de ‘gewone man’? Zij zijn het die baat hebben bij onze boosheid, die er politiek en economisch munt uit slaan. Waarom trappen zo veel mensen er met open ogen in? Polarisatie is een opium voor het volk, en helaas zijn ook veel katholieken erdoor beneveld.

Zij moeten dan ook doorgaans niets weten van die luisterende, dialooggerichte Kerk die Leo nu in het spoor van Franciscus bepleit. Bah, soft geklets! Maar de paus heeft gelijk: een echt synodale Kerk, waar stilte en aandacht hoger worden aangeslagen dan het spuien van hatelijke meningen, is de enige echte vrijplaats waar een mens kan ontgiften van dit toxische debat.

Leo’s antwoord

Overigens antwoordde paus Leo dat hij voor Peru zou juichen tijdens het WK. Ik snap wel waarom. Het Amerika van Trump en Musk is het toejuichen niet waard.