Naar aanleiding van de heiligverklaring van Carlo Acutis vroeg dagblad Trouw zich een tijdje terug af: hebben we méér heiligen nodig, ook buiten de Kerk?

Een goed begrip van heiligheid

De twee theologen die daarop reflecteerden in de krant, niet alleen ‘onze’ katholieke Paul van Geest maar ook de protestantse Matthias Smalbrugge, reageerden allebei voorzichtig positief op de vraag.

Met wat kanttekeningen over een goed begrip van heiligheid – nee, heiligen zijn géén smetteloze supergelovigen! – en ook over het gevaar van corrumpering van heiligenverering. Terecht natuurlijk.

Enorme toename

Met het hele fenomeen van katholieke heiligen is iets opvallends aan de hand. De afgelopen decennia is er, zeker onder de pontificaten van Johannes Paulus II en Franciscus, een enorme toename geweest van het aantal heiligverklaringen. Terwijl de procedures nota bene alleen maar strenger en omslachtiger zijn geworden.

Waarom verklaart de Kerk dan tegenwoordig toch zo ongeveer aan de lopende band mensen heilig?

Devotie van korte duur

Allereerst moeten we dit beseffen: of de Kerk er nu een stempel van goedkeuring op zet of niet, mensen heilig verklaren doen we toch wel. Verdiend of onverdiend; politieke of maatschappelijke leiders, idolen uit de wereld van sport, film of muziek, ze kunnen zomaar ongevraagd een aureool krijgen aangemeten. Meestal is de devotie overigens van korte duur. Want eindeloos is weliswaar onze dweepzucht, maar kort is ons geheugen.

En we zijn bovendien doorgaans weinig vergevingsgezind als er een smetje zichtbaar wordt op het blazoen. Want wie hoog vliegt, zien we ook erg graag diep vallen. Met sadistisch genoegen bijna: roddelbladen en online juice-kanalen grossieren erbij. Maar ook in serieuze media is het een geliefd genre: laten zien dat kerkelijke of wereldse voorbeeldfiguren zich lang niet altijd zo voorbeeldig hebben gedragen. “Zie je nou wel”, roepen we dan, “toch niet zo’n heilig boontje!”

Omgekeerde heiligenverering

De op zichzelf terechte relativering dat ook heiligen en helden ‘maar’ mensen zijn, slaat dan door naar de andere kant. Dan worden we cynisch, geloven we bij voorbaat niet dat iemand echt kan deugen.

In onze samenleving is zo een soort omgekeerde heiligenverering ontstaan; een rotsvast geloof in de gewoonheid en middelmatigheid van alle mensen, in het dogma dat wij allemaal maar wat aanrommelen en dat niemand het in z’n hoofd moet halen dat hij of zij een haar beter is dan een ander.

Tegen de tijdgeest in

Nu moeten we onszelf inderdaad vooral niet beter wanen dan een ander, maar het vermogen om een ander beter te wanen dan onszelf zou ik toch niet te lichtzinnig willen opgeven.

Misschien is daar die hele katholieke heiligenverering, die op Allerheiligen een jaarlijks hoogtepunt beleeft, om te doen. Misschien is dat ook de reden dat de Kerk juist nu zo veel nieuwe heiligen toevoegt aan de kalender. Om tegen de tijdgeest in te laten zien dat er wel degelijk mensen bestaan die over de schaduw van hun eigen tekorten heen weten te stappen. Niet op eigen kracht of als eigen verdienste, maar als genade – maar dat is een genade die ons allemaal aangeboden wordt.

Hulp van Boven

Ja, we zijn allemaal ‘maar’ mensen, maar misschien zijn ‘maar’ mensen met een beetje hulp van Boven tot veel meer in staat dan het moderne cynisme bereid is te geloven. Daarom heeft niet alleen de Kerk, maar heel de wereld meer heiligen nodig.