fbpx
<

Geef om katholieke journalistiek

doneer
Commentaar

De parabel van onze cultuur

KN Redactie 11 maart 2016
image
Umberto Eco (Foto: Università Reggio Calabria)

Het is indringend beschreven in de roman Het rode paard. Daarin beschrijft Eugenio Corti hoe Italië de oorlog uitkomt. 

Een traditionele samenleving heeft kennis gemaakt met het totalitarisme, niet alleen in eigen huis met Mussolini, maar ook met de hel van het ‘reëel bestaande socialisme’ in de Sovjet-Unie. De roman speelt zich immers ook aan het Oostfront af.

Het is datzelfde communisme dat Italië dreigt te overweldigen. Het land wordt daarvan nipt gered door de christendemocratie.

Zoete broodjes

Doordat de christendemocraten tegelijk zoete broodjes bakken bij hun linkse vijanden, zien die kans om aan hun lange mars door de instituties te beginnen. Het christendom wint de veldslag, maar verliest de oorlog. Cultureel triomfeert het marxisme.

Umberto Eco

Het leven van Umberto Eco getuigt van deze omslag. De Italiaanse historicus Roberto de Mattei wijst erop dat de vorige maand overleden succesauteur als student nog een katholieke activist was, die promoveerde op Thomas van Aquino.

In de jaren vijftig, toen het communisme opgang deed aan de universiteiten, verwierp hij echter zijn geloof. Eco zwom met de stroom mee en werd een overtuigde nominalist.

Nominalisme

Nominalisme is de filosofische stroming die stelt dat het menselijk denken het wezen van de dingen niet kan kennen, maar er slechts een net van door conventie bepaalde begrippen en relaties over kan werpen. Er bestaat dus geen kenbare natuurlijke orde.

“Wanneer het nominalisme de werkelijkheid van haar betekenis ontdoet, is het vallen in de irrationaliteit het onvermijdelijke resultaat”, aldus De Mattei. “Als je dat wilt ontlopen, blijft niets anders over dan het absolute scepticisme.”

Verkoopargumenten

Toen in 1974 in Italië een referendum over een wet op scheiden werd gehouden, liet Eco zich niet onbetuigd. Hij vond dat de campagne van de voorstanders zich veel meer op de conditionering van het publiek moest richten. Daartoe moest men het “een positief beeld van scheiding verkopen”.

De verkoopargumenten moesten zijn: “Scheiding doet het gezin goed, scheiding doet vrouwen goed, scheiding doet kinderen goed.” Interessant is dat Eco ook opmerkte dat de media “grote maatschappelijke ambities” hadden, als rebellen die op zoek waren naar een zaak. Zij zouden zich dus graag voor dat karretje laten spannen.

Verwoesting van het gezin

Het gezin had “voor een relativist als hij geen bestaansrecht”, aldus De Mattei. Zo ging “de verwoesting van het gezin na 1974 stapsgewijs verder” en vond met soortgelijke mediastrategieën (tolerantie!, gelijkwaardigheid!, vrijheid!) zijn recente bekroning in Italië’s aanvaarding van het ‘homohuwelijk’.

Treurige parabel

Je kunt het leven van Eco lezen als “de treurige parabel van een nominalist”, aldus De Mattei. Zeker, maar je kunt het ook lezen als de parabel van onze cultuur, waarvoor alles onderhandelbaar werd, inclusief haar eigen en diepste waarden.