Na de brand in de Amsterdamse Vondelkerk stelde FvD-Kamerlid en voormalig KN-columnist Peter van Duyvenvoorde Kamervragen over de herbouw van het rijksmonument. Waarom is deze zaak volgens hem van nationaal belang, terwijl de kerk al jaren aan de eredienst is onttrokken?

De Vondelkerk functioneert al jaren niet meer primair als kerkgebouw, maar als cultureel monument. Waarom rechtvaardigt deze zaak volgens u toch Kamervragen op nationaal niveau?

“Hoewel de Vondelkerk niet langer als parochiekerk in gebruik is, blijft zij een rijksmonument van nationale betekenis. Het gaat hier niet om een willekeurig pand, maar om een sleutelwerk van Pierre Cuypers, ingebed in de Nederlandse architectuurgeschiedenis en het Amsterdamse stadsbeeld. Zodra de rijksoverheid – via subsidiëring, regelgeving of advisering door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed – betrokken is bij herstel en herbouw, is parlementaire controle volstrekt legitiem.

Kamervragen zijn in dit geval geen inmenging in lokaal bestuur, maar een manier om helder te krijgen welke uitgangspunten de staat hanteert bij de omgang met beschadigd nationaal erfgoed. Dat raakt aan beleid, precedentwerking en de besteding van publieke middelen, en is daarmee per definitie een nationale aangelegenheid.”

U stelt dat monumentaal erfgoed geen “experimenteerruimte” mag zijn. Critici zeggen dat FvD hiermee vooral een cultuurstrijd voert tegen modernisering. Hoe verhoudt uw inzet zich tot die kritiek?

“Ik begrijp die kritiek, maar herken me er niet in. Mijn inzet is in de eerste plaats conservatief in de klassieke betekenis van het woord: behoedzaam omgaan met wat ons is overgeleverd. Monumentenzorg is geen vrij veld voor expressie of herinterpretatie, maar een discipline die juist draait om terughoudendheid, continuïteit en trouw aan het bestaande.

Voor mij ligt de grens bij de vraag of een ingreep het monument dient, of vooral een hedendaagse visie op het monument. Zodra eigentijdse voorkeuren – esthetisch, symbolisch of conceptueel – leidend worden, verschuift zorg in projectie. Daar waarschuw ik voor. Niet omdat moderniteit per definitie verkeerd is, maar omdat zij hier niet het criterium mag zijn.”

Ziet u de Vondelkerk als een op zichzelf staand dossier, of als onderdeel van een bredere ontwikkeling rond voormalige kerkgebouwen?

“Deze casus staat niet op zichzelf. We zien in Nederland een bredere verschuiving: kerkgebouwen veranderen van sacrale ruimte in multifunctioneel object, van drager van betekenis in culturele infrastructuur. Dat proces is deels onvermijdelijk in een geseculariseerde samenleving, maar het roept wel fundamentele vragen op.

Wat blijft er over van religieus erfgoed wanneer het wordt losgekoppeld van zijn oorsprong? Wordt het nog gelezen als getuigenis van een geloofstraditie, of uitsluitend als esthetisch of historisch artefact? De Vondelkerk confronteert ons met die spanning. Juist daarom vind ik het belangrijk dat herstel niet alleen technisch correct is, maar ook eerbiedig tegenover de oorspronkelijke betekenis van het gebouw.

In die zin zegt deze zaak iets groters over hoe Nederland zich verhoudt tot zijn christelijke erfenis: niet door haar te ontkennen of te heruitvinden, maar door haar zorgvuldig door te geven – ook, of misschien wel juist, nu het geloof minder vanzelfsprekend is geworden.”