Eerder bespraken we in deze rubriek Sint-Lucia als een van de ‘vergeten’ lichtfeesten – katholieke vieringen die plaatsvinden in de winter en die vaak gepaard gaan met kaarsjes, lampjes en andere volkstradities rondom licht. Maar het lichtfeest dat het misschien nog meer verdient om nog eens voor het voetlicht te worden gebracht is Maria Lichtmis, dat op 2 februari gevierd wordt.
Wellicht kent u Maria Lichtmis vooral nog van oude gezegdes, zoals: ‘schijnt met Lichtmis de zon door de toren, komt er net zoveel kou als van tevoren’, of: ‘er is geen vrouw nog zo arm, of ze maakt met Lichtmis haar pannetje warm’. Maar wat vieren we dan eigenlijk?
Het is de laatste dag van de veertigdaagse kerstperiode. De officiële naam is het feest van de Opdracht van de Heer in de Tempel. Dit verwijst naar een passage uit het Evangelie volgens Lucas (2,22-40), waarin de pasgeboren Jezus naar joods gebruik door zijn moeder werd gepresenteerd aan de priesters.
Het herinnert aan het zuiveringsritueel dat Maria veertig dagen na de geboorte van Christus moest ondergaan. In de katholieke traditie kent het feest daarom een sterk mariaal karakter. Sinds de vroege middeleeuwen is het de dag waarop de kaarsen in de kerk gewijd worden en er een kaarsenprocessie wordt gehouden voorafgaand aan de Mis.
Vandaar de naam die het feest in de volksmond gekregen heeft. Ook in andere talen zien we overigens deze verwijzing naar kaarsen: Candlemass, Chandeleur, Candelora, en ga zo maar door.
Maar wat is nu toch die connectie met pannenkoeken? Want in veel delen van West- en Midden-Europa is dat namelijk hét traditionele gerecht voor Maria Lichtmis. Waarschijnlijk hangt dat samen met de ‘magere’ dagen tussen Kerstmis en Carnaval.
Tegen het einde van de winter moesten mensen spaarzaam blijven tot het voorjaar weer eindelijk aanbrak. Een dagje pannenkoeken eten was een extra luxe die men zichzelf veroorloofde.
De viering met kaarsen en pannenkoeken tijdens Maria Lichtmis laat in al zijn eenvoud een aspect van het leven zien dat wij in de moderne tijd met al ons comfort uit het oog zijn verloren: de winter was een lange, koude, donkere periode.
En aan het einde van de winter was er een sterke behoefte aan wat warmte en gezelligheid. Dus trek hier uw lering uit en bestrijd deze week uw winterdip met een rondje pannenkoeken.
In deze beeldrubriek in samenwerking met het Katholiek Documentatiecentrum Nijmegen (KDC) staat het rijke roomse erfgoed centraal.
