De spirituele zingevingscrisis is een groot probleem in Nederland. Misschien helpt het als we meer doordrongen raken van het feit dat Kerstmis en Pasen, geboren worden en sterven, onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
In dit rijke Nederland heerst zestig jaar na het Tweede Vaticaan Concilie een grote geestelijke crisis op het gebied van betekenis en zingeving. Vooral de jongste generatie 18-plussers heeft maar al te vaak een gat in de ziel. Dat gebrek aan zingeving bepaalt volgens de wetenschap een zeer groot deel van je gezondheid. Het probleem is al jaren niet meer bij te houden.
De neoliberale mentaliteit van nu bestaat nog steeds uit assertief zijn: “Pluk de dag, haal eruit wat erin zit, haal nog meer uit jezelf, totdat je overspannen wordt, een burn-out krijgt of nog veel erger.”
Daartegenover sprak de inmiddels heilige filosoof en karmeliet Titus Brandsma honderd jaar geleden al van een andere spiritualiteit. Vrij vertaald: “Laat de dag eerst rustig komen. Neem ’m eerst zoals hij is. Kijk wat zich aandient, ga daarmee in gesprek en handel vervolgens daarnaar.”
Als het licht van de dag langer wordt, dan vieren wij Kerstmis. Dat gebeurt als het licht van God eindelijk de duisternis in de wereld overwint. Het kerstfeest is ondenkbaar zonder Pasen. Je zou daarom het leven van Jezus van Nazareth in het Evangelie als het ware van achteren naar voren moeten lezen: van verrijzenis naar geboorte.
Gaandeweg is Jezus immers ‘het verhaal van een (eeuwig) Levende’ geworden. We buigen met Kerstmis terug op het lege graf van Jezus, zonder lichaam, met alleen nog de doeken en de zweetdoek afzonderlijk opgerold. Van daaruit kijken wij verwonderd naar het kinderlichaam in doeken gewikkeld en liggend in een kribbe.
Hoe komt het daar en waar komt dat lichaam dan vandaan? Hoe komt Jezus van Nazareth op aarde en hoe is Hij ter helle neergedaald aan het kruis, verrezen en opgenomen in de hemel als de Christus?
De kribbe met lichaam en het lege graf zonder lichaam horen bij elkaar. De nu 1700 jaar oude geloofsbelijdenis van Nicea (325) spreekt van een wezenlijke Godsverbondenheid in Jezus als de meest unieke ‘Mens van God’.
In elk kind dat geboren wordt, daalt God voortdurend weer neer op aarde.
Hij is dus niet alleen geschapen door de mensen zelf, zoals dat trouwens in elk mens het geval is. Dat gaat over God-met-jezelf in je ziel, vanaf je bevruchting in ontvangenis en geboorte. Het is een Godmenselijke uitvloeiing naar ziel en lichaam in jezelf, vanaf de eerste celdeling in de moederschoot en je eerste ademtocht als pasgeboren kind.
Maar over die wezenlijke mystiek in Jezus en in elk mens praten wij maar heel weinig, omdat het onuitspreekbaar is. In elk kind dat geboren wordt, daalt God voortdurend weer neer op aarde. Of het wel of niet geboren wordt, bepalen wij maar voor de helft. Uiteindelijk heb je immers jezelf niet gemaakt. Dat is tegelijk de grootste bevrijdende gedachte in je leven.
Met kerstmis buigen wij terug op de mysterieuze geboorte van Jezus. Dat geldt ook voor onze eigen geboorte. Als ouders van een kind worden wij ook op een mysterieuze wijze vader en moeder, net als God zelf door Jezus later ook Vader wordt genoemd.
Uiteindelijk maakt onze gezamenlijke afkomst van God ons tot broers en zussen. Je wordt pas helemaal mens en volwassen als je je beide ouders ook tot het einde brengt. Als ze na hun verblijf en sterven hier op aarde net als Jezus worden opgenomen in de hemel.
Kerstmis en Pasen horen zo bij elkaar. Samen vormen ze het mysterieuze geheim van het leven en het magische waar iedereen over praat met Kerstmis. Je draagt het mysterie van die wezenlijke geestelijke en lichamelijke eeuwige verbondenheid met God nu al in je ziel hier op aarde.
De vraag is alleen of je zelf God ook zoekt – en Hem de kans geeft om jou ook te vinden. Wie God zoekt, komt zichzelf tegen. Wie zichzelf zoekt, komt God tegen, die je heeft geschapen. Dat hoort onlosmakelijk bij elkaar, of je nu wilt of niet. Dat hangt samen sinds je geboorte uit God en uit twee mensen: God-met-ons.
Kerstfeest is het feest van ontmoeting tussen God en mens. Tegelijk met dit alles zijn Kerstmis en de jaarwisseling voor ieder elk jaar weer anders. En dat komt omdat je zelf elk jaar weer andere dingen achter de rug hebt. Daarom hoor en zie je elk jaar ook weer nieuwe dingen in de kerstverhalen.
Maar het blijft een zoeken, net als de herders die tijdens hun zoeken midden in de nacht plotseling worden overvallen door het licht van God. Of de Wijzen die God zoeken in de natuur van een ster, of in een woord uit oude boeken en die God ontmoeten in hun droom. Net als zij word ook jij onweerstaanbaar naar Kerstmis getrokken – maar Christus komt ook op jou af.
Je wordt bovendien voortdurend in leven gehouden door God. De kerstcyclus van het kerkelijk jaar, samen met de liturgie, ritualiseert dit komen van God. Daarin worden wij gelijktijdig met Jezus 2000 jaar geleden, want tijd bestaat in die zin eigenlijk helemaal niet.
Je wordt voortdurend door God in leven gehouden, want je hebt jezelf niet gemaakt.
Maar wie God niet zoekt, zal Hem ook moeilijk vinden. Als Christus met Kerstmis niet opnieuw geboren wordt in je binnenste, blijft het slechts een kerstmisbaksel van jezelf. Want je viert niet zozeer de geboortedag van Jezus van Nazareth, maar dat Christus geboren wordt in jou, zoals psalm 2 zegt: “Jij bent mijn kind, vandaag verwek Ik jou (voortdurend), bid tot mij en Ik geef het jou.”
Dat geldt immers voor elk moment van de dag dat God jou het leven geeft. Je wordt voortdurend door God in leven gehouden, want je hebt jezelf niet gemaakt. Als je niet tot die verlichting komt, dan wordt het niets met Kerstmis.
Je verwacht dus iemand die tegelijk ook op je af komt. Met Kerstmis vallen die twee bewegingen samen. Daarbij staat moeder Maria van Jezus van Nazareth voor ons model met haar antwoord op de engel Gabriel: “Mij geschiede naar uw Woord.” Hetzelfde geldt voor Jozef, “met het hart van een Vader”.
Kerstmis is weten dat je altijd wordt gezien door God, die naar je kijkt en die tegelijk oneindig veel van je houdt, zoals een vader en moeder dat doen met hun kind.
Een God die ernaar uitziet dat je Hem eindelijk eens zult zoeken, vinden en ontmoeten. De vraag is of je altijd en overal zo veel mogelijk met een stille mystieke blik in deze turbulente wereld bereikbaar wil zijn voor God.
Wil Boerkamp is pater karmeliet.
