Op 21 september is het Wereld Alzheimer Dag. Als je alles vergeet, kan het ook lijken alsof God jou vergeet. “Troost mij, God, in dit vreemde verdriet. Want wie ik ben, ik weet het niet meer!”
En dan krijg je op een dag, totaal onverwacht, een mail met ernstig en verdrietig nieuws. Nu overkomt elk mens het nodige en het onnodige – aan licht en donker – dus ergens houd je daar rekening mee. Toch schrok ik van dit bericht…
“Lieve vriend, ik verlies steeds vaker het overzicht en de controle. Soms vertel ik binnen tien minuten twee keer hetzelfde verhaal. Er is kortsluiting in mijn geheugen. Het klikt minder tussen mij en mezelf.
Volgens de huisarts is het beginnende dementie. Ik weet niet goed wat me overkomt. Voel me klein en kwetsbaar. Ook stom. Gelukkig gaan er nog veel dingen goed, dus heb wat geduld met mij. Ik probeer te genieten van wat er nog is, maar ik ben ook bang voor wat komen gaat.
De koffie staat, zoals altijd, voor je klaar…”
Zij was, wat je noemt, een spring-in-het-veld! Elftalleidster van het voetbalteam waar onze kinderen bij speelden. Actief in de kerk. Ze bezocht zieken en ouderen, en met haar opgeruimde karakter en interesse werkten haar bezoekjes als een geestelijk medicijn. Fanatiek wandelaarster. Liep vorig jaar nog het Pieterpad, vijfhonderd kilometer van de Groningse Waddenkust naar de Sint-Pietersberg bij Maastricht.
Getrouwd, moeder van twee jongvolwassen kinderen. Ik had geen rekening gehouden met dit bericht. Zeker niet van haar.
Lijden aan dementie is een ziekte (of aandoening) die je onaangenaam in het hart raakt en omver blaast. Maar ook je man of vrouw, je kinderen en kleinkinderen, je vrienden, buren, mensen uit je parochie… Iedereen wordt ermee geconfronteerd.
Zoveel direct betrokken mensen, zoveel handen, armen en ogen, maar wie weet nu hoe je in liefde kunt reageren op zo’n brief, op deze situatie, op een vriendin die de diagnose ‘beginnende dementie’ krijgt?
Een ziekte zonder eind. Je wordt beroofd van alles wat er tussen je oren aan beeld en geluid geborgen was. Gezichten, stemmen, herinneringen verdwijnen langzaam maar zeker in een steeds dichtere mist. Het eerste waar ik aan denk, is dat er groot emotioneel verlies op komst is. En steeds meer verlies.
Samen verbonden zijn in gebrokenheid, contact bewaren en blijven luisteren, omzien naar elkaar
Ik weet geen troost, geen woord, geen gebaar en al helemaal geen perspectief. Valt er dan helemaal niets van hoop of waarde te zeggen? Is er geen andere taal dan leegte en gemis? Er moet, er zal meer zijn. Ik wil zoeken naar handvatten van vrede, nabijheid en van geloof…
Met welk verhaal klop ik aan bij mijn vriendin? Om te beginnen met het beroemde lied van Ramses Shaffy, want één ding staat vast: “We zullen doorgaan! Doorgaan in een sprakeloze nacht, met de wankele zekerheid, in een loopgraaf zonder licht en het zweet op ons gezicht! We zullen doorgaan, ook als niemand meer verwacht dat we weer doorgaan!”
Een heilig voornemen om elkaar vast te houden, elkaar aan te blijven kijken en te kussen. Er komen nieuwe ervaringen, nieuwe ontdekkingen, nieuwe gevoelens, diepere en hogere! Ja, ook moeilijke, hartverscheurende en verbijsterende ervaringen. Toch gaan we door. Hand in hand, wat er ook gebeurt. You’ll never walk alone!
Liedteksten kunnen helpen bij het vinden van een antwoord en/of van een daad. Weer kom ik terecht bij Shaffy: zingend, vechtend, huilend, biddend en lachend. Hij schreef voor degene met het dichtgeslagen boek, met de snel vergeten namen en voor degene met het vruchteloze zoeken. Hij zong voor degene die niets doet, alleen maar wachten, moet nu weten, we zijn allemaal samen.
Het samen verbonden zijn in gebrokenheid, het contact bewaren en blijven luisteren, omzien naar elkaar. En het lijkt alsof God mijn vriendin vergeet, haar verlaten heeft, het lijkt alsof Hij zwijgt en haar geen teken geeft van herkenning. En daarom moeten er, in Gods Naam, mensen zijn die haar niet vergeten, maar opzoeken…
Ik ging ook op zoek naar een gebed. Mijn vader geloofde heilig in de kracht van gevouwen handen, van een rendez-vous met de Schepper.
“Wanneer de mist herkenning laat vervagen, de blik verdoft, en niet meer weet wat er is geweest, spreek dan hoe liefde ons kan blijven dragen. Het hart doet pijn van alles wat vreest. Geef ons de kracht als wij vragen om moed, geduld en vrede. Er breekt zoveel stuk en krachten gaan verloren. De hand die steeds zo bezig was, valt stil. Verval doet pijn, maar schenk ons het vertrouwen dat Gij ons draagt en Uw eigen hand ons tilt.”
Anderhalf uur na het lezen van de mail, bel ik haar op: “Zullen we een afspraak maken?” Met lood in de schoenen stap ik de volgende morgen in de auto voor het bezoek aan mijn vriendin. Ze wacht me glimlachend op, de geur van verse koffie komt me tegemoet.
Mijn eerste reactie was: God, wat maak je me nou?
Haar gezicht lijkt als vanouds, niet echt veranderd. “Je moet verder kijken”, zegt ze. “Er is zoveel meer dan wat het lijkt!” Zwijgend omhelzen we elkaar en kijken elkaar langdurig in de ogen. “Het geheugen laat me in de steek. De zinnen raken in de knoop. De dementie heeft toegeslagen. Langzaam raak ik mezelf kwijt…”
Goddank zijn er nog heldere momenten, haar gevoel voor humor is ze nog niet kwijt.
“Vorige week zou ik met de buurvrouw gaan wandelen. Ik pakte de wandelschoenen en begon direct de veters te strikken. Daarna probeerde ik mijn schoenen aan te trekken. Verkeerde volgorde. Eerst schoenen aandoen en dan pas strikken. We hebben daar smakelijk om gelachen!”
Even later vertelt ze over haar geloof. Dat wankelt, kraakt en rammelt. “Mijn eerste reactie was: God, wat maak je me nou? En ik wacht nu op het antwoord… Geef antwoord, troost mij in dit vreemde verdriet. Want wie ik ben, ik weet het niet meer.”
Het wordt stil. Op tafel ligt een tekst van Margreet Poortstra, een lied of een gebed.
“God, mijn leven lang was jij mijn hoeder. Nu knaagt de twijfel aan mijn ziel. Jij was mijn vader en mijn moeder. Jij was er altijd als ik viel. Nu sleep ik mij door de dagen en met moeite kom ik door de tijd. Ik voel me broos en lamgeslagen. Bied mij alsjeblieft jouw veiligheid.”
 | Lees meer!Dit artikel is afkomstig uit Katholiek Nieuwsblad van deze week. |
