Fotografiestudent Joy Cremers vertaalt haar fascinatie voor het kloosterleven naar indringende portretten en reportages. Ook voor haar afstudeerproject dompelde ze zich onder in het leven van religieuzen: “Ik dacht dat ik me verloren zou voelen in zo’n omgeving, maar ik voelde me gedragen.”
Als klein meisje fietste Joy Cremers (21) vaak langs het Heilig Hartklooster in het Limburgse Steyl. Ze vroeg zich af wat zich daarachter afspeelde. “Wie woont daar? Wat gebeurt daarbinnen?” Het hek, het gebouw, de stilte – het trok haar aan, zonder dat ze het goed kon uitleggen.
Die verwondering verdween nooit. Nu, jaren later, is die kinderlijke nieuwsgierigheid uitgegroeid tot een volwassen project: als student fotografie documenteert ze het leven van religieuzen. Niet van een afstand, maar van binnenuit.
Ze woont in bij zusters, eet en bidt met hen mee, en legt vast wat maar weinigen ooit te zien krijgen. “Ik wil het echte leven laten zien. De stilte, de humor, de gebeden – maar ook het doen van de afwas en het ophangen van de was. Dát is het verhaal.”
Joy zit in haar laatste jaar van de fotografieopleiding aan het SintLucas in Eindhoven, waar ze zich vooral met documentairefotografie bezighoudt. Voor haar eindexamenproject koos ze een onderwerp dat zelden in beeld komt: het kloosterleven.
“Dat project is voortgekomen uit het feit dat ik een jaar geleden benoemd ben tot stadsfotograaf van Venlo. Mijn opdracht is om mensen in Venlo te fotograferen, maar dan helemaal niet commercieel – echt op mijn eigen manier. En wat ik het liefst doe, is documentaire- of reportagefotografie.”
“Voor mij was er geen twijfel: ik wilde iets doen met het klooster”, zegt ze. “Gelukkig mocht ik van de Blauwe Zusters een nacht langskomen met mijn camera. Ze gaven me alle ruimte, letterlijk én figuurlijk.”
Ze sliep er, at er, leefde er mee in het ritme van gebed, stilte en gemeenschap. “Wat me meteen opviel, was hoe liefdevol en open ze waren.”
“Ik was een beetje nerveus – ik wist niet of ik me moest inhouden, ik heb tatoeages, ik draag vaak wijde kleding – maar ze maakten daar totaal geen probleem van. Ze zagen mij gewoon als mens. Niet als ‘die buitenstaander met een camera’, maar als iemand die met oprechte interesse een kijkje in de keuken nam.”
Later mocht ze ook fotograferen bij de Roze Zusters, een contemplatieve orde. “Dat is een slotklooster. De sfeer was heel anders: stiller, meer naar binnen gekeerd. Het maakte diepe indruk op me. Ik werd er stil van.”
De zusters bleken allesbehalve streng of afstandelijk. “Er werd gelachen en er werden grapjes gemaakt. Ze vroegen of ik een vriend had. Toen ik zei van niet, riep een zuster: ‘Je moet er ook niet één hebben, maar meerdere!’ Iedereen schoot in de lach. Die spontaniteit had ik totaal niet verwacht. Dus wat dat betreft kom je erachter dat ze eigenlijk heel normaal zijn.”
Wat haar raakte, was de vanzelfsprekendheid waarmee ze werd opgenomen in het leven van de gemeenschap. “Ik voelde me veilig. Gezien. Ik mocht overal bij zijn. Bij het bidden, het eten, het werken – maar ook bij kleine, huiselijke dingen: iemand die strijkt, de afwas doet, bloemen schikt voor het altaar. Dat zijn momenten waarop je iemand echt leert kennen. Die wilde ik vastleggen.”
Na Steyl besloot Joy het project voort te zetten. Voor haar afstuderen wilde ze kijken hoe het religieuze leven er buiten Nederland uitziet. “Ik kwam in contact met de Missiezusters Dienaressen van de Heilige Geest. Ik mocht vier dagen langskomen in Rome en opnieuw volledig meedraaien in hun leven.”
Het verblijf in Rome bracht haar niet alleen nieuwe beelden, maar ook nieuwe inzichten. “Ik was vooral verbaasd dat ik er zoveel jonge mensen tegenkwam. Ook veel jonge priesters. Dat had ik totaal niet verwacht in deze tijd. In Nederland is dat niet zo zichtbaar. In Rome merkte ik pas dat het nog springlevend is. Ik denk dat dat voor een deel komt door paus Franciscus, dat hij daarin een inspirerende rol speelde.”
Zelf noemt Joy zich niet gelovig, maar ze sluit niets uit. “Ik ben opgevoed zonder geloof, al is mijn moeder katholiek. Mijn ouders vonden het belangrijk dat ik zelf mijn weg mocht vinden. En ik ben nog steeds zoekend. Maar wat ik in die kloosters zag – de rust, het vertrouwen, de toewijding – dat heeft wel iets losgemaakt. Het raakte iets in mij.”
Ze merkte ook hoe goed het haar deed om even los te zijn van haar telefoon, van de drukte van buiten. “Ik had nauwelijks bereik. En ik miste het niet. Het ritme van gebed en stilte gaf rust. Het was bijna meditatief. En het gekke is: ik dacht dat ik me verloren zou voelen in zo’n omgeving, maar ik voelde me gedragen. Alsof ik daar mocht zijn.”
In haar fotografie gebruikt Joy geen flitsers of kunstlicht. “Ik werk puur met natuurlijk licht. Geen geposeerde beelden. Ik wil het echte moment, zoals het zich aandient.” Dat levert beelden op waarin iets voelbaar is van de toewijding, maar ook van het alledaagse. “Een zuster met een dweil, een grapje aan tafel, een stille blik naar buiten. Dat soort momenten.”
Toch is ze zich bewust van haar verantwoordelijkheid. “Ik laat iets zien wat mensen vaak niet zien. Dan moet het wel kloppen. Geen romantisering, geen sprookje. Gewoon de werkelijkheid, maar dan van binnenuit.”
Het project moest ze uiterlijk 31 mei inleveren bij haar opleiding. Het is als expositie te bewonderen in fotogalerij Pennings in Eindhoven van 27 juni tot 18 juli. Maar Joy droomt van meer. “Ik zou dit project graag voortzetten. Zolang kloosters me blijven toelaten, ga ik door.”
