Scheuren en een verzakkende toren: de Willibrorduskerk in Bodegraven vertoont grote mankementen. In plaats van een peperdure restauratie kiest de gemeenschap een gewaagd alternatief: een heel nieuwe kerk bouwen. “We willen meer kunnen investeren in onze geloofsgemeenschap.”
Het – voorlopige – besluit om de oude kerk te verlaten en een nieuwe te bouwen werd op maandagavond 22 september aan de parochianen gepresenteerd door de locatieraad. Jorden van der Haas, het lid van de locatieraad dat de plannen presenteerde, zag emotie én berusting bij zijn toehoorders. “Bodegravers zijn best nuchtere mensen; iedereen zag de scheuren in de kerk.”
Dat er iets moet gebeuren met de Sint-Willibrorduskerk in Bodegraven, was tenslotte al duidelijk. De kerktoren is van de kerk weg aan het zakken en in het kerkschip zitten flinke scheuren. “Het herstellen van de schade en het stabiliseren van de toren zodat die niet verder wegzakt, kost bij elkaar al gauw een miljoen euro”, schat Van der Haas. “En dan heb je alleen nog maar de kerk zoals ’ie nu is.”
“We hebben een mooie kerk, een schitterende kerk, maar hij is wel heel onderhoudsgevoelig”, vervolgt hij. De Willibrorduskerk, ontworpen door de bekende architect Pierre Cuypers, is 160 jaar oud – en eigenlijk te groot.
Want het besluit voor een nieuwe kerk is ook met het oog op de toekomst van de geloofsgemeenschap genomen. De katholieke gemeenschap van Bodegraven is nu “nog vrij groot”, maar zal naar verwachting krimpen. “Hebben we straks nog voldoende mensen en genoeg geld voor al het onderhoud dat bij zo’n grote kerk hoort? En willen we dat dan nog betalen?”
De locatieraad kwam tot de conclusie dat het antwoord op die vraag ‘nee’ luidt. In plaats van geld in energiekosten en onderhoud te steken, wil de raad juist meer aan de geloofsgemeenschap kunnen besteden. “We willen in de toekomst minder geld kwijt zijn aan stenen. We willen beweegruimte om meer te investeren in onze geloofsgemeenschap, zodat die over tien, twintig of dertig jaar nog steeds bestaat.”
Nieuwe kerken zijn in Nederland zeldzaam. Wanneer een kerk wordt afgestoten, houdt dat meestal in dat de bezoekers daarvan bij een andere locatie aansluiten. Maar in het geval van Bodegraven is die optie zowel onrealistisch als onwenselijk: het dorp kent een aanzienlijke katholieke gemeenschap, die volgens de vitaliteitstoets van het bisdom Rotterdam nog jaren vooruit kan.
“Het zou zonde zijn om in zo’n groot dorp geen plek meer te hebben om te vieren, om aanwezig te zijn en om met elkaar een katholieke gemeenschap te vormen”, zegt Van der Haas. “Als we de boel opdoeken, heb je hier helemaal niets meer.”
Het onderzoek naar de mogelijkheden voor katholiek Bodegraven loopt al een tijdje. Volgens Van der Haas is geprobeerd de gelovigen zo veel mogelijk in het proces mee te nemen; het is tenslotte niet niks om de plek waar de gemeenschap al 160 jaar samenkomt op te geven.
“We zijn begonnen met vijf scenario’s en hebben die naar twee teruggebracht”, legt Van der Haas uit. “Op verschillende momenten hebben we de parochianen daarbij betrokken via enquêtes en inspraakavonden. Na verkennende gesprekken met onder meer het bisdom en de gemeente kwamen we tot de conclusie dat dit het plan is dat we verder uit willen werken. Daar hebben we uiteraard hulp bij nodig, ook van de parochianen.”
Volgens het plan dat op 22 september werd gepresenteerd, komt de nieuwbouwkerk naast het zalencentrum van de parochie. Voor die opzet is bewust gekozen, omdat het centrum ombouwen tot kerk zou betekenen dat de gemeenschap geen ruimte voor niet-liturgische activiteiten zou overhouden. “Daar organiseren we nu dingen als koffie drinken na de Mis, de Alpha-cursus en huwelijksvoorbereiding. Dat willen we natuurlijk blijven doen. Het is natuurlijk wel makkelijk als je dan pal daarnaast de kerk hebt.”
Hoe de nieuwe kerk eruit moet komen te zien, is natuurlijk nog lang niet bekend. Van der Haas wil in ieder geval “geen blokkendoos zoals die in de jaren zestig werden gebouwd. Je moet wel het idee hebben dat je een godshuis binnenkomt”.
Hij hoopt daarom dat iets van de sfeer van de 160 jaar oude Willibrorduskerk in de nieuwe kerk verwezenlijkt kan worden. “We willen een kerk neerzetten waar mensen graag naartoe komen, waar ze inspiratie en rust kunnen vinden. Waar ze Onze-Lieve-Heer kunnen ontmoeten, want dat is uiteindelijk waarom je een kerk neerzet.”
Ook het lot van de Willibrorduskerk is in dit stadium nog onbeslist. “Het is een groot gebouw, redelijk in het centrum van het dorp. Het kan zomaar dat er mensen zijn die denken: daar kan ik wel wat mee.”
Als we de boel opdoeken, heb je hier helemaal niets meer.
Maar dan moet het wel iemand zijn die bereid is een gemeentelijk monument met een verzakkende toren te kopen. “We kunnen niet uitsluiten dat er geen koper komt. In het ergste geval moeten we dan tot sloop overgaan.”
Voor de eerste steen van de nieuwe kerk gelegd kan worden, moet er nog een hoop gebeuren. Het bisdom Rotterdam vraagt om een ambitiedocument waarin de gemeenschap moet beschrijven wat de ideeën voor thema’s als vieren, pastoraat en diaconie zijn – en wat dat gaat kosten.
“We moeten nu eigenlijk onze plannen gaan uitwerken”, zegt Van der Haas. “Dat doet de locatieraad natuurlijk niet op eigen houtje: we willen parochianen met diverse expertises, zoals bouwkunde en fondsenwerving, bijeenbrengen. Ook willen we op studiereis naar verschillende goede voorbeelden om inspiratie op te doen.”
Er is een lange weg te gaan, maar de leden van de locatieraad staan vol goede moed in de startblokken. “We hebben er zin in, want we kunnen ergens aan gaan bouwen. Ondanks dat we er misschien iets voor moeten loslaten, is dat heel mooi om te doen.”
