Het lijkt op het eerste gezicht een onwaarschijnlijke combinatie: jezuïet Nikolaas Sintobin (63) en TikTok-influencer Romy Kersten (21) schreven samen een boek over dankbaarheid. Hoe kwam die samenwerking tot stand, en wat leerden ze onderweg van elkaar én van het schrijfproces?

Romy, het idee kwam van jou. Hoe begon dit avontuur?

“Begin vorig jaar zat ik in een heel moeilijke periode. Sinds mijn bekering ben ik eigenlijk heel gelukkig, maar dit was een dieptepunt. Bidden ging bijna niet meer. Ik had net de geestelijke oefeningen van de heilige Ignatius van Loyola gedaan om mijn roeping te onderscheiden en dacht dat ik wist waartoe God me riep: ik wilde graag intreden bij een kloosterorde.

Door miscommunicatie en dingen die zijn misgelopen, is uiteindelijk besloten dat dat niet doorging. Dat vond ik heel zwaar. Ik dacht: ik weet niet meer waar God is, of ik Hem nog wel goed hoor. Ik zat met grote levensvragen: wat moet ik met mijn leven, wat wil God van mij? Daardoor vergat ik eigenlijk om nog dankbaar te zijn voor kleine dingen, zoals een kop koffie in de ochtend. Dat merkte ik ook in mijn gebed.

Juist toen hielp de ignatiaanse spiritualiteit me: God vinden in alle dingen, en dus ook in dankbaarheid. Toen dacht ik terug aan wat me eerder al hielp. Voor mijn bekering hoorde ik van anderen, en ook van mijn psycholoog, vaak het advies: schrijf elke dag drie dingen op waar je dankbaar voor bent. Dat klinkt simpel of cliché, maar het werkt echt.

Ik ben dat opnieuw gaan doen en merkte dat mijn gebed daardoor veranderde. Zelfs op moeilijke dagen kon ik dankbaar zijn voor iets kleins, zoals fluitende vogels, mooi weer of lekker eten. Toen besefte ik: eigenlijk doe ik dat als christen veel te weinig. Natuurlijk focus je op het Evangelie, op Jezus, maar dankbaarheid is iets heel fundamenteel menselijk. En dat hoort ook bij geloof.

Ik dacht: wat als je dat combineert met bijbelteksten en christelijke spiritualiteit? Toen dacht ik meteen aan Nikolaas. Ik lees zijn boeken al jaren, ik heb er inmiddels drie in mijn kast staan. Dus ik trok de stoute schoenen aan en heb hem gemaild om er samen een boek over te schrijven.”

Nikolaas, je kreeg die mail van Romy. Wat ging er door je heen?

“Ik heb op mijn computer al jarenlang een document met ideeën voor nieuwe boeken. Daar stond ook een idee tussen voor een boek over dankbaarheid. Dus ik dacht meteen: interessant. De meeste boeken die ik geschreven heb, schreef ik alleen, al werkte ik soms ook met medebroeders of anderen samen. Maar dit vond ik bijzonder: een jonge vrouw die contact opneemt.

Ik ben internetpastor, dus ik weet wel iets van het internet, maar Romy is veel meer een influencer onder jonge mensen. Ik dacht: twee verschillende werelden die samenkomen. Daarnaast vind ik dankbaarheid ontzettend belangrijk. Romy zei net al dat het ergens ingebakken zit in de mens. Dat klopt, maar tegelijk is er ook veel weerstand tegen dankbaarheid.

Mensen willen wel dankbaar zijn, maar denken: hoe kan ik dankbaar zijn als er zoveel misgaat in mijn leven? Wat ik mooi vind aan dit boek, is dat het een gebedenboek is, maar ook een leerboek. Het helpt mensen om in allerlei omstandigheden te leren danken. Ook ikzelf leer daar nog in. Het blijft uitdagend.”

Meer bezig zijn met dankbaarheid: denk je dat meer mensen van jouw leeftijd dit nodig hebben, Romy?

“Honderd procent! Als je erop gaat letten hoeveel mensen klagen – en ikzelf ook – dan schrik je daar eigenlijk van. We zeggen voortdurend dingen als: ik heb honger, wanneer is de les afgelopen, of: wat is dit vervelend. Maar dat is niet goed voor een mens. Wanneer je dankt, voel je je juist dichter bij God. Je ervaart zijn aanwezigheid veel sterker. Dat is niet altijd makkelijk, want het leven kan zwaar zijn. Maar danken doet altijd goed, zelfs al gaat het om iets heel kleins.”

Wat is uiteindelijk de doelgroep van het boek geworden?

Nikolaas: “Het boek is voor iedereen. Iemand zei tegen mij: dit kan juist voor oudere mensen heel waardevol zijn. Sommige ouderen kunnen terechtkomen in een soort ‘verliesdenken’: dit lukt niet meer, dat kan niet meer, dus ik ben ongelukkig. Dit boek kan helpen om opnieuw open te staan voor het leven. Maar dat geldt net zo goed voor jonge mensen.”

Romy: “Natuurlijk vertrekken we vanuit een katholieke inspiratie, maar we wilden echt dat het breder toegankelijk zou zijn. Dankbaarheid is iets universeels. Ik denk ook echt dat het boek je blik kan verruimen en meer lucht kan geven in het leven.”

Verschilt dankbaarheid dan per situatie?

Nikolaas: “Het is een bepaalde houding. De grote uitdaging is leren om God niet alleen te zien wanneer alles goed gaat, maar ook wanneer het stormt. Zelfs wanneer het in jezelf stormt. Hoe kun je God dan nog op het spoor komen? Dat is eigenlijk de uitdaging die we in dit boek proberen aan te gaan. Dus niet alleen ‘joepie, fantastisch, halleluja’. Dat hoort erbij, absoluut. Maar het gaat om leren danken in de schaduw, niet alleen in het licht.

Wij geven geen kant-en-klare antwoorden. Dat is ook heel ignatiaans: mensen niet simpelweg vertellen wat ze moeten voelen of denken. Wat we wel proberen te doen, is mensen helpen luisteren naar Gods Geest en naar Gods Woord in het gebed, zodat ze zelf kunnen ontdekken wat dankbaarheid kan betekenen in hun eigen duisternis. We willen mensen instrumenten geven om daarmee aan de slag te gaan, juist wanneer alles droog aanvoelt of wanneer er heel moeilijke dingen gebeuren.”

Romy: “Dankbaarheid is iets moois, maar het gaat er niet om dat je een betere christen bent als je dankbaarder bent. Het is geen prestatie. Dankbaarheid is eerder een hulpmiddel. Een soort kruid dat het leven beter kan maken. Het zout, zeg maar. Het gaat er niet om dat je een prijs krijgt voor goed dankbaar zijn. Dankbaarheid kan je helpen om moeilijke momenten te doorstaan, misschien zelfs om ze te overleven.”

Nikolaas: “Dit boek leert je niet hoe je dankbaarheid moet produceren. Het gaat erom hoe je dankbaarheid kunt ontvangen. Dat is een heel andere insteek dan veel zelfhulpboeken. Christen zijn gaat uiteindelijk altijd over het ontvangen van genade. We proberen mensen te laten ervaren dat er, in welke omstandigheden dan ook, iets nieuws zichtbaar kan worden wanneer je bidt en luistert.”

Romy, je bent inmiddels al een tijdje gelovig. Inmiddels ben je geen ‘nieuwkomer’ meer in de Kerk. Als je nu terugkijkt op wie je was vlak na je bekering, wat zijn dan de grootste verschillen?

Romy: “Eigenlijk denk ik dat ik nu weer dichter kom bij wie ik direct na mijn bekering was.
Die eerste vreugde van het Evangelie, die eerste dankbaarheid voor Gods genade, dat ben ik opnieuw gaan ontdekken. Dit boek is ook echt voortgekomen uit een nieuwe moeilijke periode in mijn leven. Daardoor ging ik terugdenken aan hoe verwonderd ik vroeger was over God.

Na verloop van tijd kan geloof soms meer voelen als regels, discussies, polarisatie in de Kerk… Terwijl ik juist door dit boekproces opnieuw dichter ben gekomen bij de vreugde die ik direct na mijn bekering voelde. Dus eigenlijk ben ik weer meer mezelf geworden.

Geloven gaat met pieken en dalen. Het gaat erom dat je in die dalen blijft vasthouden aan wat je in de pieken hebt ervaren. En ook die moeilijke periodes zijn waardevol. Ik denk dat ik door dit boek opnieuw heb beseft dat geloven op zichzelf al genade is.”

‘Genade’ hoor je tegenwoordig steeds vaker terugkomen, zeker bij jonge gelovigen. Nikolaas, kun jij uitleggen wat genade eigenlijk betekent?

Nikolaas: “Veel zelfhulpboeken vertrekken vanuit het idee van zelfmaakbaarheid: jij moet het doen, jij moet jezelf verbeteren. En als het niet lukt, dan heb je gefaald. Genade vertrekt vanuit een totaal andere ervaring: dat God in jou aan het werk mag gaan. Dat je leert luisteren.

Het eerste woord van de kloosterregel van Benedictus is niet voor niets: ‘Luister’. In het Frans bestaat een mooie religieuze uitdrukking voor danken: rendre grâce. Letterlijk: “de genade teruggeven”. Dat betekent erkennen dat het goede in je leven uiteindelijk een geschenk is van God. Christen zijn is leren leven vanuit die genade.”

Jonge gelovigen zijn vaak vooral bezig met vragen als: wat mag wel, wat mag niet? Doe ik het goed? Houd ik me aan de regels? Is dat eigenlijk niet bijna het tegenovergestelde van waar geloof om draait?

Nikolaas: “Die regels zijn niet onbelangrijk, maar uiteindelijk draait het daar niet om. Veel jonge gelovigen – en oudere trouwens ook – zijn heel sterk bezig met wat ze moeten doen. Maar onze retraite gaat een andere richting uit. Die wil mensen helpen ontdekken hoe God al in hun leven aanwezig is en hoe Hij hen uitnodigt.

Het gaat erom dat je leert herkennen waar Gods genade werkt en dat je toelaat dat God je steeds opnieuw verandert. En dat is ontzettend moeilijk, want daarvoor moet je controle loslaten. Je moet jezelf uit handen geven. Dat willen mensen eigenlijk niet. Maar geloven betekent uiteindelijk: ‘Niet mijn wil, maar Uw wil.’”

Romy: “Ik herken vooral dat dankbaarheid je ook kwetsbaar maakt. Want zodra je dankbaar bent, geef je ergens om. Ik denk dat je daarom nu ook zo’n opkomst van het stoïcisme ziet. Veel jongeren vinden dat aantrekkelijk, juist omdat ze die kwetsbaarheid niet willen voelen. Dankbaarheid is eigenlijk het tegenovergestelde daarvan. Je erkent: dit is niet vanzelfsprekend van mij, het kan me ook weer worden afgenomen.”

Wat denken jullie eigenlijk dat het tegenovergestelde van dankbaarheid is?

Nikolaas: “Zelfingenomenheid. Hoogmoed.”

Romy: “Dat was voor mij ook echt een reden om met dit boek te beginnen. In mijn eigen zoektocht naar mijn roeping merkte ik dat ik steeds harder ging ‘vechten’. Meer bidden, meer vasten, nog strenger leven, nog beter mijn best doen. Allemaal op zich goede dingen, maar ze moeten uiteindelijk wel naar God leiden. Ik probeerde bijna als een soort contemplatieve kloosterzuster te leven binnen mijn gewone studentenbestaan.

En toen merkte ik opeens: ik ben eigenlijk tien keer gelukkiger als ik samen met Nikolaas op een terras aan dit boek werk. Toen dacht ik: misschien roept God me dáár wel toe, en niet tot het ideaalbeeld dat ik zelf had opgebouwd. Dat maakt dankbaarheid ook spannend, want als je echt luistert, kan God je op een ander spoor zetten dan je zelf had bedacht. Maar uiteindelijk blijkt Zijn plan altijd beter.”

Dan klinkt dankbaarheid bijna als een oefening in bescheidenheid.

Nikolaas: “Het technische woord daarvoor is nederigheid. Dat is ook precies de houding van Jezus: alles ontvangen van de Vader.”

Hoe verliep jullie samenwerking voor het boek?

Romy: “Ik ben ontzettend dankbaar voor hoe het is gegaan. Nikolaas was heel mild en nam me echt mee in het hele schrijfproces. Dit was natuurlijk mijn eerste boek, dus ik had nul ervaring. En dan ook nog samenwerken met iemand van wie ik zelf fan ben, dat vond ik echt bijzonder.”

Nikolaas: “Wat ik zelf erg gewaardeerd heb, is dat we het echt samen hebben gedaan. Dat gold voor inhoud, vorm en structuur. We werkten samen in een gedeeld document, waardoor we voortdurend elkaars werk konden zien en becommentariëren. Ondanks onze verschillen herinner ik me geen enkel moment van frictie. Geen irritatie, geen weerstand.”

Hebben jullie in het schrijfproces iets van een generatiebotsing gemerkt?

Romy: “Eigenlijk helemaal niet. Ik denk omdat we allebei echt in onze eigen kracht stonden. En een gemeenschappelijk doel verbindt enorm. Het hielp natuurlijk ook dat Nikolaas internetpastor is en dus veel begrijpt van jonge mensen en online cultuur.”

Nikolaas: “Ik heb van Romy veel openheid ervaren en ik denk dat ik die ook naar haar toe heb gehad. Vrijwel al haar voorstellen vond ik goed, en andersom gold dat ook. We hebben elkaars teksten gecorrigeerd en aangevuld. Wat daarin belangrijk was, is dat we allebei die taal van de ignatiaanse spiritualiteit spreken.

Ik leef daar dagelijks mee, maar Romy heeft daar ook veel in geïnvesteerd. Daardoor hadden we een gemeenschappelijke basis, en dat maakt een enorm verschil. Voor mij was het leeftijdsverschil juist een reden om meteen ‘ja’ te zeggen tegen dit project. Niet ondanks het verschil, maar dankzij het verschil.

Ik vond het belangrijk om samen te werken met iemand van een andere generatie, juist met iemand die relatief nieuw is in het geloof. Dat vind ik een hoopgevende ontwikkeling in onze samenleving: dat jonge mensen opnieuw interesse krijgen in geloof en Kerk. Het is belangrijk dat die nieuwkomers echt een plaats krijgen en serieus genomen worden. Een gezamenlijk project zoals dit helpt daar enorm bij.”