Redacteur
Magnifica Humanitas biedt een reflectie die verder gaat dan de waan van de dag, zegt Tijl de Bie. Volgens de professor kunstmatige intelligentie slaat de paus met het in twijfel trekken van de neutraliteit van AI-systemen, de spijker op zijn kop.
De Bie, werkzaam aan de universiteit van Gent, besloot de encycliek te lezen vanwege zijn interesse voor kritische reflecties over AI.
“Jammer genoeg zie ik dit niet vanuit overheden gebeuren”, zegt hij. “Er zijn wel initiatieven voor het reguleren van AI, bijvoorbeeld in Europa, maar ze blijven vaak te veel aan de oppervlakte en doen vooral aan symptoombestrijding. Paus Leo XIV is wel dieper gaan graven, ik vind dat hij daartoe een verdienstelijke poging heeft gedaan.”
De Bie noemt een aantal zaken die hij positief vond tijdens het lezen van de encycliek. Zo trekt paus Leo XIV de neutraliteit van AI-systemen in twijfel. “In generatieve AI-modellen zit een bepaalde ideologie ingebakken”, legt De Bie uit. “Dit wordt niet altijd voldoende onderkend.”
In vaktermen wordt deze vooringenomenheid ‘AI-bias’ genoemd. AI-programma’s leren patronen uit de data waarop ze worden getraind, en worden door de ontwikkelaars verder bijgestuurd. Deze patronen en bijsturingen kunnen bijvoorbeeld leiden tot vooroordelen of discriminatie, en tot het verspreiden van een bepaald wereldbeeld.
Volgens de hoogleraar zien mensen kunstmatige intelligente vaak als neutraal of objectief. “Dat is een illusie: in AI zitten de normen en waarden ingepakt van de mensen die deze systemen hebben gemaakt. Een soort keurslijf: hun ideologische visie op de wereld. Dit gevaar heeft de paus heel scherp verwoord.”
Een ander punt dat De Bie in dit verlengde aanspreekt, is de waarschuwing van de paus voor het verlies aan menselijke autonomie. “Je kan AI gebruiken met je volle bewustzijn. Je gebruikt bijvoorbeeld ChatGPT, stelt vragen, maar beseft dat je met een systeem in gesprek bent. Je bent je ook bewust dat AI het niet altijd bij het juiste eind heeft. Je behoudt je kritische blik.
“Maar AI kan ook ingezet worden om je meningen of waardeoordelen te beïnvloeden, zonder dat je het zelf beseft. Zo komt je onafhankelijkheid in het gedrang.” Dat de paus hierbij ook de link legt met de menselijke waardigheid, spreekt de deskundige ook aan. “De nadruk op de intrinsieke waarde van elk menselijk leven, is iets wat te weinig aan bod komt in het publieke debat over technologie.”
Kan Magnifica humanitas ook interessant zijn voor mensen die niet geloven? De Bie denkt van wel, weliswaar met enkele kanttekeningen. “Er zijn veel theologische ondertonen in de encycliek die niet iedereen zullen aanspreken. Daarom zou het nuttig zijn om de encycliek te herformuleren in seculiere termen. De theologische stukken zouden bepaalde lezers kunnen afschrikken.”
De encycliek noemt vanuit de sociale leer ook een aantal ethische standpunten van de Kerk, bijvoorbeeld rondom abortus en euthanasie. De Bie denkt dat dit sommige mensen tegen de borst zal stuiten. Tegelijkertijd begrijpt hij dat deze standpunten voor de Kerk belangrijk zijn. Daarnaast vindt hij het pleidooi van de paus om het gebruik van sociale media door jongeren wettelijk te beperken goed bedoeld, maar moeilijk te realiseren zonder nadelige neveneffecten.
'Leo XIV schrijft dat AI-technologie ten dienste moet staan van de menselijke waardigheid. Dat kan je perfect doen door technologie op een gezonde, verstandige manier te gebruiken'
Volgens De Bie wordt de encycliek online door veel mensen omarmd. Maar niet iedereen is even positief. Zo beweren sommige AI-deskundigen dat de encycliek deels is geschreven met behulp van AI zelf. De Bie noemt deze kritiek “totaal irrelevant”. “Of het nou waar is of niet, de paus heeft zijn naam eronder gezet. Hij heeft ongetwijfeld elke zin gewikt en gewogen.”
“Deze encycliek is ook niet anti-AI of anti-technologie. Leo XIV schrijft dat AI-technologie ten dienste moet staan van de menselijke waardigheid. Dat kan je perfect doen door technologie op een gezonde, verstandige manier te gebruiken. Deze bewering dient in mijn ogen alleen om controverse te creëren, om het niet over de kern van de zaak te hoeven hebben.”
De Bie hoopt dat Magnifica humanitas de discussie rond AI verder op gang zal brengen. In een recent symposium probeerde hij dat ook zelf te doen. De titel bevatte trouwens een knipoog naar religie: Ecce Machina. Finding Humanity in an AI-flooded world.
“Ik zou graag het debat willen stimuleren, maar mis een wereldwijd platform. De paus heeft wel zo’n platform. Ik ben blij dat hij dat met deze encycliek gebruikt.”
