Kerkhistoricus
De Kerk is veel meer dan een organisatie, een structuur, een apparaat, zegt paus Benedictus XVI steeds. In zijn beschouwingen over het kerkbeeld van Vaticanum II haalt hij de beroemde woorden van Romano Guardini aan, veertig jaar vóór het Concilie gesproken. De Kerk moet voortdurend “ontwaken in onze zielen”!
De Kerk is niet een overblijfsel uit vroegere tijden. Christus is er niet ooit, éénmaal geweest, waarna er alleen maar de structuur, de hiërarchie van de Kerk is achtergebleven. De Kerk wordt door de tegenwoordigheid van Christus steeds weer opnieuw gegrondvest. Christus is er nu. Hij is onder ons, met ons.
Wat moet het geloof doen, vraagt paus Benedictus. Het moet ons oriënteren, de samenleving een richting geven, zegt hij. De Kerk zal kleiner worden, zegt Benedictus, “zij kan aan de wereld geen bevelen meer geven, maar zij kan in de radeloosheid antwoorden gereedhouden”.
Het geloof mag de verantwoordelijkheid voor de maatschappij nooit uit de weg gaan
Direct bij zijn aantreden in 2025 zegt paus Leo XIV dat Jezus voor velen in zijn tijd al een “curieuze figuur” was, lastig en veeleisend, en dat in onze tijd het christelijk geloof in brede kring “als iets absurds wordt aangezien, als iets voor zwakke en niet zo intelligente mensen”, dat het moet afleggen tegen “andere zekerheden als technologie, geld, succes, macht en plezier”.
Toch blijft de Kerk altijd “missioneren”. Het geloof, zegt Benedictus XVI, mag zich niet terugtrekken in de “innerlijkheid”, in het zuiver persoonlijke. Het geloof mag de verantwoordelijkheid voor de maatschappij nooit uit de weg gaan. De Kerk, met haar sociale leer, heeft iets te zeggen over het gezin, het huwelijk, over de onaantastbaarheid van het menselijk leven, aan het begin en het einde daarvan.
De Kerk heeft vanaf haar eerste uur, zegt paus Benedictus, een speciale zorg gehad voor mensen die onderdrukt waren, in bijbelse termen voor “weduwen, wezen en vreemdelingen”. Deze optie voor de zwakken in de samenleving zal de Kerk altijd weer in conflict brengen met de heersende machten, zegt hij.
Tussen 2015 en 2023 was paus Leo XIV bisschop van Chiclayo in Peru, een land dat geteisterd werd door grote vluchtelingenstromen uit Venezuela, door klimaatrampen, de coronaepidemie. Bisschop Prevost toonde hier het grote sociale engagement van de Kerk. Hij was overal, organiseerde, coördineerde, “hij ging voor met het goede voorbeeld, was bij de mensen en deelde in hun leed. Hij had een groot hart voor de armen”, zegt een tijdgenoot.
Twee jaar voor zijn uitverkiezing tot paus liet aartsbisschop Prevost zich tegenover Andrea Tornielli duidelijk uit over de opdracht van bisschoppen en priesters. Je herkent hier duidelijk de stem van pausen als Franciscus en Benedictus. Onze eerste opgave, zegt Prevost, is “Jezus Christus te kennen en te getuigen van onze nabijheid tot de Heer”.
Wij moeten “de schoonheid van het geloof overdragen”, bemiddelen. Wij moeten dat geloof “zelf leven en die ervaring met anderen delen”. Wij moeten dus nooit “geïsoleerd leven”, maar naar de mensen toegaan, nabij zijn. Wij moeten “zachtmoedige en sterke verkondigers van Gods reddende woord worden, dienaren van een open Kerk en van een Kerk in een missionerend ontwaken”, zegt paus Leo in juni 2025 tegen seminaristen in Rome.
Heb moed, heb geen angst, zegt hij Johannes Paulus II na. In een tijd die gekenmerkt wordt “door conflicten en narcisme”, moeten we weer een “school van affectiviteit” vormen, zegt Leo, met een verwijzing naar zijn voorganger Franciscus. We moeten liefhebben met het hart van Jezus, amar con el corazón de Jesús! Maar dan moeten we eerst een innerlijk leven hebben, tot ons hart terugkeren, zoals Augustinus leerde.
God spreekt tot ons in ons hart. Daar begin je God waar te nemen. De Kerk moet “ontwaken in onze zielen”, zei Romano Guardini. Daarna moeten we naar buiten gaan, de wereld in. “Het hart van Christus is vervuld van een grenzeloos medelijden. Hij zegt, zoals in de Barmhartige Samaritaan (Lc. 10): ga dan, en doet gij evenzo”, aldus paus Leo in 2025.
