Kerkhistoricus
Het Concilie spreekt in Gaudium et Spes over “de nieuwe aarde en de nieuwe hemel”. Wij moeten ons op deze aarde voor deze messiaanse droom tot het uiterste inspannen. Er is veel werk te doen. Het hemelse rijk is nu al “op geheimvolle wijze aanwezig; bij de komst van de Heer zal het zijn voltooiing bereiken”.
De sociale leer van de Kerk wijst op onze grote verantwoordelijkheid voor sociale en economische structuren. De Kerk staat aan de kant van de armen, zegt Johannes Paulus II. God is met de lijdenden!
Volgens een hardnekkig misverstand zou de post-conciliaire Kerk de bevrijdingstheologie, de theologie van de armen, slecht gezind zijn. Maar het enige wat de Kerk deed was waarschuwen, al in de tijd van het Concilie, tegen de marxistische theorie die de bevrijding van de mens terugbracht tot “zijn economische en sociale bevrijding”.
De Kerk waarschuwde tegen theologieën die de bevrijding van de mens in de handen wilden leggen van valse, politieke messiassen die een voorgoed verloste nieuwe maatschappij op deze aarde beloofden, desnoods met geweld af te dwingen, een hemel op aarde, toen het atheïsme een toekomstige hemel als een illusie verworpen had.
Pausen als Johannes Paulus II, Benedictus XVI en Franciscus waarschuwden voor theologische eenzijdigheden, marxistische denkmodellen in de bevrijdingstheologie, waar het boek Genesis, dat boek over wie de mens is, werd overgeslagen, en waar volop werd ingezet op het boek Exodus.
Dat boek zou gaan over bevrijding van economische en sociale structuren, en daar ging alles om. Maar eerst, zo leert de Kerk, moet de mens veranderen, daarna volgen de politieke en sociale structuren. Het is niet andersom! Nooit zal er sociale rechtvaardigheid en politieke bevrijding zijn als niet eerst de mens verandert, als niet eerst de liefde heerst.
Johannes Paulus II en zijn opvolger Benedictus waren getekend door hun ervaringen in de oorlog, met atheïstische ideologieën en politieke messiassen die een nieuwe mens beloofden. Paus Franciscus zegt in 2024 hetzelfde, met Genesis in de hand. Er is sinds het begin van de wereld een groot lijden, een sociale en politieke chaos.
“Maar er is ook een interne chaos in ieder van ons. Je kunt de eerste niet genezen als je de tweede niet begint te genezen!” In een preek voor jongeren in 2005 zegt paus Benedictus hetzelfde. Wij hebben een God die ons leert dat “waarheid, recht, goedheid, vergeving en barmhartigheid” van Hem komen.
Dáár begint de verandering van de wereld, een revolutie die niet komt door totalitaire ideologieën die, met Marx, een “definitieve stap in de geschiedenis van het heil” wilden zetten, desnoods met geweld. Maar het Rijk van God bereik je niet, zegt Benedictus, “door anderen neer te slaan”. Wie de wereld wil verbeteren heeft tijd en geduld nodig. Hij moet hard werken en zich niet verliezen in gewelddadige revolutionaire utopieën.
De wereld wordt door het geduld van God verlost en door het ongeduld van de mensen verwoest, zegt Benedictus. De barmhartige Samaritaan is voor hem een man “zonder theorieën”, zonder ideologie. Hij komt, ziet, helpt, doet het goede, door de ander nabij te zijn, de “stem van het hart” te volgen, die de stem van God is.
