De roeping van de mens, zijn waardigheid, is gelegen in het gesprek dat hij met God voert. Dat zegt het Concilie in Gaudium et spes, over de vreugde en de hoop. Maar velen in onze tijd merken deze innige verbondenheid met God niet meer op. Zij leven alsof God niet bestaat.
Er zijn ook mensen die God uitdrukkelijk afwijzen. Waarom doen zij dat? Er zijn zoveel vormen van atheïsme, zeggen de concilievaders. Bestaat God echt niet, of kun je alleen maar geen enkele uitspraak over God doen?
Wat is eigenlijk jouw beeld van God, jouw voorstelling? Is dat wel het beeld van de God van het Evangelie? Welke voorstelling van God verwerp je eigenlijk? Het atheïsme, zegt het Concilie, komt “niet zelden voort uit een fel protest tegen het kwaad in de wereld”.
Tomás Halík noemde dit later het atheïsme van de droefheid, dat opstaat tegen God die verantwoordelijk wordt gehouden voor al het lijden in de wereld, die dit zou toelaten. Maar er zijn ook mensen, zegt het Concilie, die “geen enkele godsdienstige onrust lijken te voelen en geen idee hebben waarom ze zich nog met godsdienst zouden bezighouden”.
Kan God nog wel op tegen ons wetenschappelijk denken, tegen onze twijfels?
De wijze kardinaal Franz König van Wenen beschreef eens de weg van de westerse mens in de crisis om God. Kan God nog wel op tegen ons wetenschappelijk denken, tegen onze twijfels? Moeten we God niet afdoen als een wensvoorstelling, een valse, infantiele troost, vraagt die mens.
Er valt hier veel te zeggen, maar voor König stoot de mens uiteindelijk op één vraag, een of-of. “Heb ik iemand boven mij – of ben ik de hoogste?” König weet heel goed hoe onze welvaart het geloof in de weg staat, hoe onze autonomie en vrijheidsbeleving een God en een Kerk die ons willen beleren, ons een richting willen wijzen, nauwelijks verdragen.
“Maar waar geen God is, daar is ook geen mens meer”, zegt König. Daar verkommert de mens. Je kunt God, zegt hij, naar de randen van je leven wegduwen, naar de momenten van je doodsnood, van de feestelijke hoogtepunten, naar “de spaarzame stille uren” waarin je nadenkt over de zin van je leven.
König is een milde geest, altijd bekommerd om de mens. God is “geen verre God”, niet ver achter de sterren, achter de wereld, maar Hij is ons “overal nabij”. Overal waar de mens verlangt naar de waarheid, zich voor die waarheid inzet, “daar zet hij zich in voor God”. Overal waar de mens zich inzet om de liefde te brengen, de wereld te ordenen, het goede te doen, “daar zet hij zich in voor God”.
Toen aan de oude paus Benedictus XVI gevraagd werd waar je God kon vinden, gaf hij een eenvoudig antwoord. God is overal, in de materie, in de rationaliteit van de werkelijkheid. “En ook, waar u mensen ziet, vindt u de sporen van God. U ziet het kwaad, maar ook het goede, de liefde. Dat zijn de plaatsen waar God dáár is.”
