In Frankrijk ontstond onlangs ophef over de herbenoeming van een voor misbruik veroordeelde priester, in Amerika over een katholieke influencer die seksueel getinte berichtjes had verstuurd aan jonge vrouwen. De zaken liggen letterlijk en figuurlijk mijlenver uit elkaar, maar waar ze elkaar raken tekent zich een botsing van beschavingen af.
Amerikanen staan er bekend om tamelijk hysterisch om te gaan met uitglijders van beroemdheden, zeker waar ze de seksuele sfeer betreffen. ‘Daders’ gaan er genadeloos aan de schandpaal, liefst op de nationale televisie en met tranen-met-tuiten, om vervolgens levenslang verbannen en gecanceld te worden; ‘slachtoffers’ worden er hoogdravend ‘survivors’ genoemd. Alles is er compromisloos zwart-wit.
Fransen staan juist bekend om hun eindeloze grijstinten. Wat er ‘grensoverschrijdend’ wordt gevonden, is vaak niet zo helder. Een geliefde politicus of filmster kan zich nog zo misdragen, maar de publieke verontwaardiging richt zich eerder op wie hen aanklagen. Niet voor niets ontstond er juist in Frankrijk een tegenbeweging van bekende vrouwen toen de typisch Amerikaanse #MeToo-beweging begon over te waaien naar Europa.
Enigszins schetsmatig is dat misschien te verklaren uit het religieuze DNA van de respectievelijke landen. De VS is door en door puriteins-protestants; lichaamsvijandig, onverdraagzaam, op het ziekelijke af geobsedeerd door (de afwijzing van) seks.
Van oudsher kennen Amerikaanse evangelische kerken het fenomeen van de publieke schuldbelijdenis, waarbij een kerklid tegenover de gehele gemeenschap zijn privé-misstappen diende op te biechten onder het mom van ‘accountability’ en ‘reconciliation’.
Frankrijk is van oudsher juist een diep-katholieke natie, en dat betekent: toleranter, genuanceerder, minder preuts maar wel prudenter. Katholicisme ziet bovendien niet lust, maar hoogmoed, superbia, als de grootste zonde; dat is (onder meer) de hardnekkige neiging van de mens om zelf op de rechterstoel van God te gaan zitten.
(Sociale) media zijn aanklager, advocaat en rechter ineen
Met Hem moeten we ons verzoenen, en de katholieke Kerk kent daarom het sacrament van boete en verzoening. Dat vindt niet voor niets plaats in de beslotenheid van de biechtstoel, achter een gordijntje. Daar zit een heel basale religieuze intuïtie achter: we brengen onze zonden voor God, niet voor de mensen. Zijn oordeel is belangrijker dan dat van de mensen, en zijn vergevingsgezindheid is ook vele malen groter. We maken allemaal fouten, maar er bestaat zoiets als vergeving, als nieuwe kansen.
Zo gezegd klinkt dat heel redelijk, en dat is het ook, maar het laat zich maar slecht verzoenen met het moderne levensgevoel. Dat is eerder Amerikaans-puriteins van snit, hoe verlicht-Europees men zich ook waant.
De schandpaal is gedigitaliseerd maar zeker niet verdwenen, au contraire. Het grote publiek eist onvoorwaardelijke inzage in het privéleven van publieke figuren, en meet zich ook het recht aan daar onverbiddelijk over te oordelen. (Sociale) media zijn aanklager, advocaat en rechter ineen. Vrijspraak is zo zeldzaam als een gestreepte sneeuwslak, hoger beroep is niet mogelijk.
Dat ook het Amerikaanse katholicisme door deze puriteinse ziekte is aangetast, wordt duidelijk uit de recente zaak rond de katholieke influencer Alex Jurado. Die zou meerdere vrouwen, onder wie tenminste één minderjarige tiener, seksueel getinte berichtjes hebben gestuurd. Diverse katholieke organisaties die hem eerst als het achtste wereldwonder op het schild gehesen hadden, kieperden hem daar even hard weer af.
Onlangs legde Jurado zijn publieke biecht af via een video op YouTube en beloofde schuldbewust “de rest van mijn leven in gebed en boetedoening” door te brengen “om alle schade die ik heb aangericht te herstellen”.
Pardon? We hebben het nog steeds over wat ongepaste sms’jes?
Ik weet er het fijne niet van, ik wil het eigenlijk ook helemaal niet weten – ik ben advocaat noch aanklager noch rechter gelukkig. Maar is dit niet iets waarvoor hij zich vooral tegenover de meisjes in kwestie mag verontschuldigen, met zijn biechtvader over mag praten, en als het toch ernstiger is dan hier gesuggereerd, tegenover justitie verantwoording mag afleggen?
Het contrast met de kwestie die momenteel aan onze kant van de Atlantische oceaan speelt, kan haast niet groter zijn. Dat betreft een (op het oog) veel ernstigere zaak van een Franse priester die in de jaren negentig een jongen van 16 misbruikt had, daar ook door de rechter voor veroordeeld is en een gevangenisstraf heeft uitgezeten.
Nu, bijna twintig jaar na die veroordeling, wilde aartsbisschop Guy de Kerimel van Toulouse de priester in kwestie tot kanselier benoemen, een toppositie in het aartsbisdom. Daar kwam natuurlijk gedoe van, en onder forse druk van de Franse bisschoppenconferentie draaide De Kerimel de benoeming terug.
En dat is misschien terecht – ook dat oordeel wil ik graag in het midden laten. Het is natuurlijk waar dat de ‘Frans-katholieke’ houding ook een onvermijdelijke keerzijde heeft; namelijk die van vergoelijking, van de mantel der liefde die ook een doofpot kan worden, of het afschuiven van verantwoordelijkheden. De katholieke Kerk weet er helaas alles van.
Maar de andere kant van het verhaal mag ook wel eens benoemd worden. En aartsbisschop De Kerimel doet dat ook heel knap in de verklaring die hij onlangs publiceerde over de kwestie.
Daarin maakt hij allereerst, keurig volgens het wetboek van het puriteinse publieksgerecht, excuses voor de pijn die hij slachtoffers heeft berokkend.
Maar vervolgens doet hij iets ongekends: hij maakt ook zijn excuses aan de priester die het betreft, en zegt nog steeds vertrouwen in hem te hebben. Dan legt hij de vinger op de zere plek door zich hardop de gewetensvraag te stellen: “Hoe vinden we de juiste houding, die ons niet dwingt partij te kiezen ten koste van de een of de ander? Hoe houden we de eerste aandacht gericht op de slachtoffers, zonder de daders voor altijd uit te sluiten?”
Wat volgt is niet zozeer een excuusbrief, maar een les in de principes van rechtvaardigheid, ja zelfs de fundamenten van de rechtsstaat. Die is niet gebouwd op wraak of permanente maatschappelijke uitsluiting, die neerkomt op een sociale doodstraf – zo legt de Franse aartsbisschop uit – maar juist op christelijke vergeving en nieuwe kansen, zoals Jezus ze ook eindeloos gaf.
Lezen jullie mee, Amerikaanse katholieken, die zich zo graag als roomser dan de paus presenteren maar in feite juist puriteinse dwalingen aanhangen? Bij iets meer Franse grijstinten is dit vaak zo zwart-witte debat echt wel gebaat.
