<

Geef om katholieke journalistiek

doneer
Opinie

Anti-mediaretoriek schaadt de democratie

KN Redactie 17 augustus 2018
image
(Foto: Flickr.com - CCBY Marco Verch)

In tijden van ‘nepnieuws’ en ‘alternatieve feiten’ is goede, betrouwbare journalistiek harder nodig dan ooit.

Met het aantreden van Trump als president van de VS deden ook begrippen als ‘alternatieve feiten’ en ‘nepnieuws’ hun intrede. Wanneer media als The Washington Post of The New York Times bepaalde ontwikkelingen signaleren, ontkent Trump dat glashard en plaatst hij zijn ‘alternatieve feiten’ er tegenover.

‘Vijand van het volk’

Dat begon na zijn inauguratie toen werd opgemerkt dat er veel minder publiek was geweest dan bij eerdere installaties. Een woordvoerder verklaarde dat dat klinkklare nonsens was en dat er nog nooit zoveel mensen waren geweest als nu. Trump vindt dat juist de zogenaamde kwaliteitsmedia op grote schaal nepnieuws produceren en dat de journalistiek zich heeft ontwikkeld tot ‘vijand van het volk’. Dat geldt niet voor de hele journalistiek, maar wel voor het kritische, niet-patriottische deel zoals de ‘mainstream media’.

Op voet van oorlog

Die tendens om kritische journalisten als tegenstanders of misschien zelfs vijanden te beschouwen zien we ook hier. Partijen als DENK, Forum voor Democratie en PVV leven bij tijd en wijle op voet van oorlog met de pers.

Politici als Baudet en Wilders weten de media handig te bespelen door sociale media in te zetten als instrumenten om aandacht te trekken. Wilders laat vaak per tweet weten wat hij vindt en veel media gaan daar vervolgens gretig op in. Baudet zette een kiekje op Instagram dat veel aandacht kreeg. Hij lag naakt aan de rand van een zwembad te zonnen. Beide politici weten heel goed hoe ze zich moeten verzekeren van media-aandacht. Bedenkelijk is dat veel media daar toch telkens weer aan meedoen.

DENK gaat op een geheel eigen manier met de media om. Kritische journalisten worden persoonlijk aangevallen, want ze zijn “poortwachters van de gevestigde orde”. In videoboodschappen wordt het publiek gewaarschuwd “om er niet in te trappen”.

Vertrouwen

Is deze ‘anti-mediaretoriek’ ver weg en dichtbij een gevaarlijke ontwikkeling? En wat kunnen we doen om nepnieuws te herkennen en te bestrijden? Nieuwsmedia moeten het nieuwsaanbod kritisch op betrouwbaarheid toetsen, onder meer door systematisch aan factchecken te doen. Voor de nieuwsconsument is mediawijsheid geboden: het dagelijks nieuwsaanbod kritisch bekijken en verschillende bronnen raadplegen.

Zo zal ook de waardering voor de brengers van betrouwbare informatie weer groeien, want het vertrouwen in de pers is, vooral onder jongeren, niet groot. In recent CBS-onderzoek eindigde de pers (met de Kerken!) in de achterhoede. Slechts zo’n 30% van de bevolking heeft vertrouwen in deze instituties.

Kwalijke ontwikkeling

Die laatste plaats van de media zal zeker ook te wijten zijn aan de anti-mediaretoriek. Dat is een kwalijke ontwikkeling omdat een democratische samenleving alleen maar goed functioneert als er een onafhankelijke en pluriforme pers is, die de burger op een betrouwbare manier informeert over wat er gebeurt en die een podium voor het publieke debat verschaft. Daarnaast stellen journalisten onrecht en wanpraktijken aan de kaak.

Ook journalisten handelen niet altijd zorgvuldig en hun producten zijn verre van foutloos. Wie zich persoonlijk in zijn belangen geschaad voelt, kan naar de rechter of de Raad voor de Journalistiek. Het ligt meer voor de hand om eerst bij het medium zelf aan de bel te trekken. Daarbij spelen sociale media een grote rol als podium voor mediakritiek. Elke fout in een artikel, elke suggestieve kop boven een verhaal en elke misstap van een journalist worden daar genadeloos aan de kaak gesteld.

Ieder maakt zijn eigen (nep)nieuws

Er is nóg een gevolg: ieder maakt zijn eigen (nep)nieuws en zijn eigen waarheid. Waarom zou dan de waarheid van de een minder waard zijn dan die van een ander? Wat de een betrouwbare informatie noemt, noemt de ander ‘ook maar een mening’. En toch: wanneer er geen betrouwbare journalistiek meer is als baken in tijden van nepnieuws en alternatieve feiten, wordt de geïnformeerde burger een fenomeen uit vervlogen tijden.

Huub Evers is media-ethicus.