Welke kwam eerst, de kip of het ei? Leuk hoe zo’n simpele, misschien onzinnige vraag zoveel over een mens kan vertellen. De een zal over een vage biologieles uit 4 vwo gaan bazelen, de ander begint meteen met bijbelboeken te smijten.
De evolutietheorie laat een boel stof opwaaien, iets wat bij bijvoorbeeld de relativiteitstheorie een stuk minder gebeurt. Waar is het gevoel voor nuance heen, en sinds wanneer is de wetenschap een zaak van geloof geworden?
Deze zomer zat ik, samen met een stuk of vijftig andere afgematte jongeren, in de bus vanuit Rome terug naar Maastricht na het Jubileum van de Jeugd. Om de vele uren van de busrit door te komen zetten we een film op: een documentaire over Genesis, met als onderwerp de oorsprong van het leven vanuit het jongeaardecreationisme (JAC).
Het JAC is voornamelijk populair in de Verenigde Staten, waar een aantal christelijke stromingen gelooft dat de aarde maar zo’n zesduizend jaar oud is. Ook geloven zij dat de gebeurtenissen in Genesis volkomen letterlijk moeten worden opgevat. Ik dacht dat iedereen in mijn bus wel een beetje om de docu zou moeten lachen, maar sommigen waren het juist roerend eens met wat er werd gepresenteerd.
Hoe kan dat, dacht ik. We zijn toch allemaal van dezelfde stroming? Het is echter zo dat er vanuit de katholieke Kerk niks eenduidigs gezegd wordt over het ontstaan van de wereld. Ja, God is de aanstichter van alles en de mens is geschapen naar zijn beeld en gelijkenis, maar voor de rest brandt de Kerk zich niet aan de evolutiekwestie.
Wetenschappelijk onderzoek is namelijk altijd in beweging, en de Kerk zou zich evenmin aan een rivier vast kunnen pinnen als aan een wetenschappelijke theorie. Daardoor zijn er binnen de katholieke Kerk mensen die geloven dat God de wereld schiep in een week, en mensen – zoals ikzelf – die geloven dat God de mensheid en de wereld schiep in een langdurig proces, meestal omschreven als de evolutie.
Vervolgens ontstond achterin onze reisbus discussie over de onfeilbaarheid van zowel Genesis als de evolutietheorie. Inmiddels denk ik dat die discussie eigenlijk onzinnig was. Genesis is waarschijnlijk geschreven als een beeldende, spirituele tekst, en ja, wetenschappelijke theorieën kunnen worden aangepast en verbeterd.
Die onzekerheid betekent juist dat we onszelf open moeten stellen voor andere meningen en in discussie moeten gaan. We kunnen geen standpunt innemen vanuit geloofsoverwegingen, want dat doet zelfs de Kerk niet. De acceptatie van de evolutietheorie is geen morele afweging, maar een rationele. Het is een afweging die ieder voor zichzelf moet maken.
Ikzelf heb een dergelijke afweging al gemaakt. Voor mij is de evolutie geen kwestie van geloof, maar een oefening in empathie. Ik kan namelijk wel het idee hebben de beste argumenten te hebben en daarmee een ander van mijn standpunt te kunnen overtuigen, maar zo werkt het leven niet.
Een meningsverschil is geen reden tot een kussengevecht – een bus heeft teleurstellend weinig loszittende kussens – maar kan een aanleiding zijn tot nieuwe inzichten. Door beter te luisteren naar waarom iemand een standpunt heeft in plaats van te vuren op het standpunt zelf, leer ik juist meer over de ander, de wereld en God zelf.
