Politiek Nederland heeft zijn allerlelijkste gezicht laten zien door ‘illegalen’ en de hulp aan deze mensen strafbaar te willen stellen. In de samenleving, zeker onder christenen, zijn hoopvolle verhalen te vinden van hoe het ook kan: tijd om die centraal te stellen.
Mgr. Hendriks legde onlangs op zijn website de vinger op de wonde: het strafbaar stellen van hulp aan ‘illegalen’ gaat in tegen de katholieke sociale leer. Katholieken zouden in dat geval voor keuzes gesteld worden om God meer te gehoorzamen dan de keizer. Het behoeft geen betoog dat ook christenen uit andere Kerken voor hetzelfde dilemma worden geplaatst, want ook zij willen het voor hen heilige gebod van de naastenliefde volbrengen.
Probleem is alleen dat zij momenteel in Nederland geen ijzersterke stem hebben die het hele Nederlandse volk overtuigt. En trouwens: zijn alle gelovigen wel dagelijks bezig met de katholieke sociale leer? Ben ik soms mijn broeders hoeder? Zijn er niet erg veel gedoopten die op pijnlijke wijze wegkijken van het diepe leed aan de eigen voordeur, hen ‘afpoeieren’, zoals Sander Verschuur in dezelfde editie terecht aankaartte?
De maatschappij is er de laatste jaren niet op vooruit gegaan. En waar de naastenliefde onder burgers minder de boventoon voert, kun je je ook niet altijd vastklampen aan de overheid. Vraag het maar aan de toeslagenouders of aan mensen in Groningen. Of vraag het (als ze tenminste erover durven praten) aan degenen die slachtoffers worden van de asielnoodmaatregelenwet die voor het zomerreces overhaast en ondoordacht door de Tweede Kamer werd gejast.
Voor de ChristenUnie en het CDA was van meet af aan duidelijk: het amendement-Wilders (dat niet alleen het verblijf van ‘illegalen’ strafbaar stelt maar eveneens de hulp die anderen hun bieden) is dermate onacceptabel dat als enige terechte keuze overblijft om daarmee het complete wetsontwerp van tafel te vegen.
De SGP kwam pas tot dit inzicht nadat het kalf al was verdronken en de partij het wetsvoorstel aan een meerderheid had geholpen (“Illegaliteit is immers strafbaar”, zo vond de fractie). De SGP kreeg dan nog wel een toezegging van minister Van Weel om (achteraf!) advies van de Raad van State te vragen over een wetsontwerp dat al was aangenomen.
En de enkeling die dit nog kan volgen, verliest wel zijn geloof bij de toezegging van dezelfde minister: we nemen de wet wel aan, maar u moet niet bang zijn dat ik ga handhaven op hulp aan illegalen. Over een betrouwbare overheid gesproken.
Zeker, we kunnen niet iedereen helpen, maar Nederland is steeds meer gaan uitstralen niemand te willen helpen
Maar laten we niet aansluiten bij het koor dat alleen maar klaagzangen kent. Laten we in dit Jubeljaar een lied van hoop zingen.
In de afgelopen tien jaar kwam dat lied vaak in me op bij mijn inzet voor asielzoekers. Vijf jaren als vrijwilliger in Weert bij een welzijnsorganisatie, die sinds de grote toestroom vanuit Syrië mensen met een verblijfsstatus wegwijs maakt in Nederland. In mijn parochie begeleidde de werkgroep Vluchtelingenmaatje statushouders in allerlei lief en leed.
De afgelopen vijf jaar in Landgraaf was ik taaldocent op een asielzoekerscentrum (AZC) in Heerlen, maar vooral ook gastheer in een veel te ruime pastorie die alleen al door zijn omvang het adagium ‘Nederland is vol’ logenstraft. In het huis van de pastoor was ruimte voor velen: Syriërs, Ethiopiërs, Zuid-Amerikanen, Turken…
Een van hen heeft de harten van veel parochianen gestolen. Een jonge christen, gevlucht omwille van zijn geloof, die steeds klaarstond om af te wassen, de processievaantjes op te hangen en complete werkweken te draaien als vrijwilliger in een gaarkeuken.
Daar klinkt nou een jubellied, waar welwillende Nederlanders en even welwillende nieuwkomers elkaar ontmoeten. En je vindt ze overal. In parochies en protestantse gemeenten, waar ze koffie schenken en een luisterend oor hebben voor iedereen, ongeacht herkomst. In organisaties die vaak op de achtergrond goed werk doen, zoals de christelijke Stichting Gave, die juridische bijstand biedt aan slachtoffers van geloofsvervolging.
Zeker, we kunnen niet iedereen helpen. Maar in die tien jaar is Nederland steeds meer gaan uitstralen niemand te willen helpen. De oorspronkelijke termijn van zes maanden waarin de Staat uitspraak moet doen over een asielverzoek is al opgerekt naar anderhalf jaar, en daar houdt de Staat zich nog steeds zelden aan. Je krijgt dus mensen die in lange jaren van afwachting geworteld raken in Nederland.
Schrijnend zijn de verhalen van uitzetting van jonge gezinnen waarvan de kinderen in Nederland zijn geboren (hoezo, “terug naar je eigen land”?). Zou Nederland de behandeling van asielverzoeken werkelijk niet aan kunnen, zoals de vorige premier al herhaaldelijk riep?
Onder zijn leiding kon Nederland in coronatijd wel in no time goed georganiseerde prikstraten van de grond tillen, complete ziekenhuizen ombouwen en met miljarden aan coronasteun het bedrijfsleven redden (inclusief Schiphol en Booking.com).
God verhoede dat we het gebod van de naastenliefde nog verder zouden vertrappen
Kan Nederland het dan wel aan om uitgeprocedeerde vluchtelingen uit te zetten? Nee, dat kan zowat geen enkel land. Vaak neemt het land van herkomst een vluchteling gewoon niet terug. In veel andere gevallen is de dreiging waarvoor iemand zijn of haar land is ontvlucht, totaal niet verdwenen. Mensen die drie jaar geleden met een kapmes voor je gezicht stonden, zijn dat vandaag echt niet vergeten. Er is eenvoudig niets te kiezen.
De aangenomen Asielnoodmaatregelenwet zal twee heel verrassende uitwerkingen hebben. Ten eerste: een aanzuigende werking, precies waar de voorstanders van de wet niet blij van worden. Denk even terug aan het kapmes. Wat zou je zelf kiezen: een gruwelijke (geloofs)vervolging in eigen land, pijnlijke folteringen tot de dood erop volgt? Of een asielprocedure in Nederland? Want als je daar wordt afgewezen, lonkt de gevangenis!
Oké, vrijheidsberoving is geen pretje, maar in elk geval ben je er veilig. Precies dat laatste bezielde de Oekraïense deserteur Roman D. toen hij op 27 maart in hartje Amsterdam vijf onschuldige voorbijgangers neerstak met de bedoeling om in een Nederlandse gevangenis te eindigen. Liever dat dan de oorlogsgruwelen thuis. Dergelijke droombeelden kan de nieuwe wet bij wanhopige mensen juist oproepen.
Ten tweede: de self fulfilling prophecy. Wat straks door deze wet overblijft voor een uitgeprocedeerd persoon, is vaak alleen de illegaliteit – zeker nu de overheid de bed-bad-broodregeling heeft afgeschaft voor de groep die tussen wal en schip valt. Let wel: deze mensen zijn ongedocumenteerd. Ze zijn niet illegaal. Maar in het huidige klimaat drijft Nederland hen wel richting illegaliteit.
Straks staan geen goedwillende vrijwilligers meer klaar met een drukverbandje of een kop soep, immers, zij moeten zelf vrezen voor gevangenisstraf. Terecht gaven mgr. Hendriks en mijn confrater Verschuur aan dat hulp aan medemensen in nood niet strafbaar mag zijn. Bij wie je altijd nog wel hulp zult vinden? Bij louche onderwereldtypes, het soort dat ook al zeker tien jaar levensgevaarlijke overtochten over de Middellandse Zee aanbiedt tegen woekerprijzen.
Waar we dit laten gebeuren, toont Nederland zijn allerlelijkste gezicht. Dat toonde toenmalig minister Faber rond Koningsdag al met haar verfoeilijke lintjesweigering voor vijf Nederlanders die (nu nog legaal) medemensen in nood bijstaan. Precies dat lelijke gezicht toonden maar liefst 94 Tweede Kamerleden begin deze maand.
God verhoede dat we het gebod van de naastenliefde nog verder zouden vertrappen. Dat het geschreeuw het zou winnen van de gerechtigheid. Wie zwijgt, stemt toe. Gelukkig zijn er in Nederland nog gelovige mensen. Pelgrims van hoop.
In katholieke kerken over heel de wereld zingen we dit lied van hoop: “Vlam van liefde, hoop die ons doet leven, hoor ons lied, een lofzang uit ons hart. Goede God, geduldig, vol erbarmen, toon Uw trouw aan kleinen en aan armen. Bron van hoop, Gij schept een nieuwe aarde. Zend Uw adem, God, laat ons niet verharden.”
Harry Notermans is aalmoezenier van sociale werken van het bisdom Roermond.
