Katholieken zijn op het hele politieke spectrum te vinden – net zo goed op de linkerflank. In de Bijbel en in de woorden van verschillende pausen zijn namelijk volop principes te vinden die aansluiten op linkse politieke ideeën.
Met mijn katholieke geloofsovertuigingen ben ik veel eerder geneigd te stemmen op een linkse dan op een rechtse partij.
Allereerst speelt hierbij het zaaien van angst en haat bij rechtse partijen een rol. Ik denk dan aan partijen die spreken over “stromen van asielzoekers”, terwijl het aantal asielaanvragen juist is gedaald het afgelopen jaar. Asielzoekers worden neergezet als een gevaar voor ‘beschaafde Nederlanders’ en geassocieerd met criminaliteit.
Maar het tegendeel is ook vaak waar. Zo worden opvangplekken zoals in Dongen, waar asielzoekers onderdeel zijn van de dorpsgemeenschap en waar totaal geen overlast wordt ervaren, tegen de wil van de Dongense dorpsbewoners opgeheven door de minister. Het probleem is niet het aantal asielzoekers, het is de concentratie van het aantal asielzoekers op één plek.
Ik betreur hier het gebrek aan solidariteit bij de rechtse regeringsleiders, zeker wanneer dat tegen de goede wil van burgers ingaat. Dit gebrek aan solidariteit merk ik ook met betrekking tot een van de grootste rampen van onze tijd, de klimaatcrisis.
Ik snap niet waarom het aanpakken van deze crisis wordt neergezet als een probleem van één kant van het politieke spectrum. Moeten alle partijen dit niet gezamenlijk oppakken om bij te dragen aan een leefbare toekomst voor de generaties na ons? Is het niet tijd om gezamenlijk onze verantwoordelijkheid te nemen?
Ook paus Franciscus roept ons hiertoe op in zijn encycliek Laudato si’. Daarin geeft hij aan dat multinationals landen in het globale Zuiden uitbuiten en grote schade aanrichten aan mens en milieu. Hij ziet hoe de hyperfixatie op winstmaximalisatie elk greintje van empathie en rationaliteit overschaduwt. De economie dient niet meer de mens, de mens dient de economie.
Dit vernietigende proces wordt in stand gehouden door multinationals die economische en politieke macht gebruiken om plannen af te zwakken en verandering uit te weg te gaan. We kunnen dit enkel tegengaan wanneer we de politieke druk opvoeren. Op dit moment faalt de politiek erin om haar macht en middelen in te zetten. Zo wordt uit een inschatting van het Planbureau voor de Leefomgeving duidelijk dat het “heel erg onwaarschijnlijk” is dat Nederland met haar huidig beleid haar klimaatdoelen voor 2030 haalt.
Het is essentieel dat de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen. In deze overtuiging voel ik me gesterkt door Jezus, die deze overtuiging ook deelt. In het Evangelie volgens Lucas geeft Jezus kritiek op de philárgyroi, de ‘liefhebbers van het geld’. Jezus doelt hier niet op het hebben van geld, maar op hoe het wordt ingezet. Je mag best geld hebben, maar daar komt wel een verantwoordelijkheid bij: we mogen niet verdrinken in de obsessie om geld en status, maar moeten deze inzetten om te zorgen voor de armeren.
Als katholiek voel ik me geroepen om een teken te zijn van liefde en barmhartigheid, en niet weg te kijken van lijden en onrecht in de wereld
In de parabel van de bedelaar Lazarus en de rijke man (Lc. 16,19-31) beschrijft hij een discrepantie: terwijl de rijke man dagelijks feestviert, negeert hij Lazarus die voor de poort van zijn huis bedelt om wat restjes. Wanneer de rijke man in het dodenrijk is, waar hij wordt gekweld, ziet hij Lazarus daar. Het wordt duidelijk dat hij Lazarus zelfs bij naam kent. En toch heeft de rijke weggekeken tijdens zijn leven op aarde. Wanneer hij klaagt over zijn lot zegt Abraham: maar je wist toch wat je moest doen? Mozes en de profeten hebben dit toch al lang geleden duidelijk gemaakt? Maar de rijke nam zijn verantwoordelijkheid niet.
Ik verlang naar een politiek die verantwoordelijke keuzes maakt. Keuzes die effect hebben op de langere termijn en die het leven structureel rechtvaardiger maken, in het bijzonder voor mensen met een lager inkomen. Daarom betreur ik het ten zeerste hoe het huidige rechtse demissionaire kabinet precies het tegenovergestelde heeft gedaan: dat heeft beleid gemaakt waar uiteindelijk de hogere inkomens van profiteren ten nadele van mensen met een lager inkomen.
Een concreet voorbeeld daarvan is dat starters op de woningmarkt meebetalen aan mensen die tientallen jaren geleden al een huis kochten en nog steeds profiteren van een forse hypotheekaftrek. Hierdoor wordt het voor starters nog moeilijker om zelf een huis te kopen.
Als katholiek voel ik me geroepen om, geïnspireerd door Jezus, een teken te zijn van liefde en barmhartigheid en niet weg te kijken van lijden en onrecht in de wereld. Ik geloof dat al het leven door God is geschapen en heilig is. Ik voel me daarin gesteund door paus Leo XIV. Toen hij op 30 september Castel Gandolfo verliet, nodigde hij als een antwoord op een vraag van een interviewer katholieken uit om verder te kijken.
Het leven lief hebben gaat verder dan tegen abortus zijn. Het gaat om oog hebben voor situaties waarin het leven van alle mensen wordt bedreigd: ook situaties waarin mensenrechten worden geschonden, waar mensen leven in erbarmelijke omstandigheden. Paus Leo roept ons op om samen te zoeken naar hoe wij om kunnen gaan met de grote uitdagingen van deze tijd. Hij roept ons op om samen onze verantwoordelijkheid te nemen.
Ik mis die gezamenlijkheid, dit hoopvolle geluid in de politiek en soms ook in de samenleving en in de Kerk. Ik stoor me aan het rechts liberaal narratief dat enkel is gericht op economische groei, op altijd meer geld, meer spulletjes tegen zo min mogelijk kosten.
Een narratief waarin we het blijkbaar oké vinden dat mensen in andere delen van de wereld leven in erbarmelijke omstandigheden zodat wij voor zo min mogelijk geld een fietslamp kunnen kopen die na een dag alweer kapotgaat. Een narratief waarin de grootste vervuilers niet de prijs hoeven te betalen voor alle schade die ze toebrengen aan onze wereld, maar waarin we ze belonen met miljardensubsidies.
Helaas is dit iets van alle tijden. De profeet Amos waarschuwde hier al voor: “Jullie die de armen kwaad willen berokkenen en uit zijn op de ondergang van de machtelozen van dit land, luister! Jullie zeggen: ‘Wanneer is de dag van de nieuwemaan voorbij, zodat we weer koren kunnen verkopen? Wanneer de sabbat, zodat we weer graan kunnen verhandelen?’ Jullie maken de efa kleiner, jullie maken de sjekel zwaarder en jullie knoeien met de weegschaal. Jullie kopen de zwakken voor een handvol zilver, de armen voor een paar sandalen, en jullie zeggen: ‘Ook het kaf verkopen we als graan!’ Dit zweert de HEER bij de trots van Jakobs volk: Nooit zal Ik een van jullie daden vergeten” (Amos 8,4-7).
Amos geeft hier kritiek op de uitbuiting van de armen. We moeten systemen eerlijker maken en niet profiteren van nood. Amos roept de rijken op tot het nemen van verantwoordelijkheid, hij roept hen op om solidair te zijn met de armen.
Paus Leo XIV roept ons in zijn recente apostolische exhortatie Dilexi te niet op om neer te kijken op armen en migranten en hen te zien als een bedreiging of als een probleem dat opgelost moet worden. Integendeel: paus Leo nodigt ons uit om Christus in hen te zien. Om hen – net als ieder ander mens – te zien als kind van God. Om voor hen te zorgen als een moeder. “Waar de wereld bedreigingen ziet, ziet de zij [de Kerk] kinderen; waar muren worden gebouwd, bouwt zij bruggen. Ze weet dat haar verkondiging van het Evangelie enkel geloofwaardig is wanneer die wordt vertaald in daden van nabijheid en verwelkoming. En ze weet dat in elke afgewezen migrant het Christus is die op de deur van de gemeenschap klopt.”
Deze woorden van paus Leo XIV spreken over verantwoordelijkheid en medemenselijkheid. Ik hoop dat we ons als Kerk en als samenleving hard blijven maken voor deze woorden. Wat de verkiezingsuitslag ook mag zijn. Ik hoop dat we stoppen met het aanwijzen van zondebokken, maar elkaar in de ogen kijken. Als broeders en zusters. Als kinderen van God. Als pelgrims van hoop.
Wouter Derks is theoloog en actief als pastoraal werker bij de Norbertijnenparochie Heikant-Quirijnstok in Tilburg-Noord.
 | Lees meer!Dit artikel is afkomstig uit Katholiek Nieuwsblad van deze week. |
