Al in 2012 sprak de toekomstige paus Leo XIV over hoe belangrijk het is dat gelovigen met online media om kunnen gaan. Onlangs herhaalde hij die oproep tot mediawijsheid, en niet zomaar: het is nu meer dan ooit van belang kritisch te zijn op wat we online horen en lezen.
In deze tijd waarin alles online verschijnt, lijkt het alsof niets wat we zeggen of doen ooit echt verdwijnt. Zodra een interview, een podcast, een sociale-mediabericht of een artikel is gepubliceerd, is het voor iedereen op elk moment beschikbaar.
Dit geldt zeker ook voor onze nieuwe paus Leo XIV. Dingen die hij jaren geleden in interviews heeft gezegd, duiken sinds zijn uitverkiezing overal op internet op. Zijn familie en vrienden worden uitentreuren ondervraagd over hun herinneringen aan de nieuwe leider van de wereldkerk.
Hoe moeten we als gelovigen omgaan met deze realiteit in ons eigen leven? Interessant in dit kader is een interview dat pater Robert Prevost (zoals de paus toen nog heette) in oktober 2012 gaf aan de Amerikaanse persdienst Catholic News Service.
Tijdens dit interview werd hem gevraagd of katholieken het gebruik van online media in hun leven zouden moeten uitbannen of drastisch zouden moeten beperken. Zijn antwoord is van belang voor elke katholiek die mensen, vooral jongeren, probeert bij te brengen hoe belangrijk het is om de waarden van hun geloof toe te passen als het gaat om hun online aanwezigheid.
Dit is wat Prevost destijds te zeggen had: “Persoonlijk denk ik dat in plaats van ons af te keren van online media, het antwoord eerder te vinden is op het gebied van vorming. Hoe leren we mensen kritisch te denken?
Het bijbrengen van mediawijsheid is een belangrijk onderdeel van het vormingstraject van katholieken
Hoe leren we mensen begrijpen dat niet alles wat je hoort of leest voor waar moet worden aangenomen? En hoe kunnen we mensen de vorming geven die ze nodig hebben om iets te lezen of te horen en in staat te zijn om te onderscheiden dat er achter de boodschap die wordt gecommuniceerd een heel andere boodschap schuilgaat of een heel subtiele boodschap?”
Met andere woorden, het bijbrengen van mediawijsheid is een belangrijk onderdeel van het vormingstraject van katholieken, vooral voor degenen die belast zijn met het religieuze onderwijs van jongeren. Maar digitale geletterdheid is niet alleen belangrijk voor kinderen.
Als we kinderen leren om verantwoorde mediakeuzes te maken en wij volwassenen worden ondertussen meegezogen in de spiraal van eindeloos scrollen en swipen, dan geven wij zelf niet het goede voorbeeld. Het beste wat wij volwassenen kunnen doen, is zelf mediawijs te worden, ofwel kritische gebruikers en denkers te zijn in de online wereld. Pas dan kunnen we de kinderen in onze invloedssfeer voorleven hoe je omgaat met online media.
De paus sprak hier al in 2012 over, rond de tijd dat smartphones gemeengoed werden. Ineens hadden we een telefoon in onze broekzak die altijd toegang bood tot internet. Dat veranderde de mediawereld drastisch. Sociale media werden populair en het gebruik ervan blijft maar groeien. Door de toegenomen toegang is kritisch denken en onderscheidingsvermogen noodzakelijker geworden dan ooit.
Hij is nog maar kort paus, maar nu al heeft Leo XIV zijn standpunten uit dat interview van dertien jaar geleden herhaald. In een toespraak voor de Stichting Centesimus Annus op 17 mei zei hij het volgende: “In de context van de voortdurende digitale revolutie moeten we onze plicht om anderen te trainen in kritisch denken herontdekken, benadrukken en cultiveren.
De verleidingen tot het tegendeel, die ook in kerkelijke kringen te vinden zijn, moeten we weerstaan. Er is zo weinig dialoog om ons heen. Schreeuwen vervangt vaak de dialoog, niet zelden in de vorm van nepnieuws en irrationele argumenten die door een paar luide stemmen worden aangedragen.”
Voor ons gelovigen is het belangrijk om gehoor te geven aan deze oproep van paus Leo XIV en een betere kritische denker te worden. Daarvoor is het in deze tijd belangrijk om meer te leren over mediawijsheid in een gelovige context. (Vertaling: Susanne Kurstjens)
Zuster Hosea Rupprecht F.S.P. is lid van de Dochters van Sint-Paulus en adjunct-directeur van het Amerikaanse Pauline Center for Media Studies.
