De Kerk moet meer missionair worden, zeggen sommigen. Anderen zeggen dat zij meer synodaal moet worden. Deze processen lijken soms met elkaar te concurreren, maar dat is een verkeerd beeld: de Kerk heeft beide ontwikkelingen nodig.
Je hoort in katholiek Nederland de termen ‘missionaire Kerk’ en ‘synodale Kerk’ rondzoemen. Vaak worden beide in één adem genoemd.
Sommigen koppelen de term ‘missionaire Kerk’ aan de beweging van de Missionaire Parochie. De vijf organisaties die hierbij betrokken zijn, willen parochies helpen om (meer) missionair te worden.
Tegelijkertijd heeft paus Franciscus in 2021 in de katholieke Kerk het synodaal proces in gang gezet, dat paus Leo XIV voortzet. Soms merk ik dat de processen ‘missionaire Kerk’ en ‘synodale Kerk’ tegen elkaar worden uitgespeeld. Mijn stelling is dat beide elkaar versterken en dat juist het synodale proces in gang is gezet om de Kerk van binnenuit meer missionair te maken.
Bij synodaliteit – dat betekent ‘samen op weg zijn’ – gaat het om een andere wijze van Kerk zijn, waarbij de Kerk op alle fronten beter luistert. Die andere wijze uit zich vooral in een ervaring van synodaliteit, waarvan paus Franciscus geloofde dat als je dat eenmaal hebt ervaren, het naar meer smaakt.
Concreet gaat het om het beoefenen van een methode waarin centraal staat dat men naar elkaar luistert en probeert te onderscheiden waar de Heilige Geest de parochie of groep naartoe leidt. In veel parochies in Nederland zijn en worden nog steeds van deze synodale gesprekken gehouden.
Het is echter belangrijk om synodaliteit niet te beperken tot deze methode. Je moet juist zien dat het gaat om een andere manier van Kerk zijn, waarbij alle gedoopten samen met hun herders verantwoordelijkheid nemen voor de missie van de Kerk.
Paus Leo XIV verwoordde het op 8 januari tijdens een toespraak aan kardinalen als volgt: “De weg van de synodaliteit is een weg van gemeenschap voor de missie, waaraan we allemaal geroepen zijn deel te nemen.”
Daarmee legt de paus meteen de relatie met de missionaire Kerk: synodaliteit is een manier van Kerk zijn en missionair zijn is het doel. In de woorden van het synodale slotdocument uit 2024:
Synodaliteit is geen doel op zich, maar staat in dienst van de zending die Christus aan de Kerk heeft toevertrouwd in de Geest. Evangeliseren is de essentiële zending van de Kerk. Het is de genade en roeping, eigen aan de Kerk, haar diepe identiteit.
Bij de Missionaire Parochie proberen we parochies weer bewust te maken van deze missie of zending tot evangelisatie. Zodat we als parochies ook werkelijk open zijn voor nieuwe mensen – naast de pastorale zorg voor de mensen die er al zijn – en proberen hen in contact te brengen met Christus.
Dit is alleen maar mogelijk als we dit met elkaar – de priesters en lekengelovigen samen – oppakken. Op synodale wijze dus.
Tot slot nog twee kanttekeningen: natuurlijk kan de nadruk op een missionaire dynamiek doorslaan doordat we te opdringerig worden of doordat we denken dat wij de Kerk kunnen ‘redden’ of ‘fixen’.
Ook het synodale proces kent gevaren. Het kan bijvoorbeeld gebeuren dat we onder het mom van synodaliteit proberen onze eigen (politieke) agenda door te drukken of het missionaire karakter ervan uit het oog verliezen. Daar moeten we voor waken. Laten we bidden dat het proces van synodaliteit ons als parochies en bisdommen van binnenuit meer missionair mag maken, opdat (meer) mensen Jezus Christus leren kennen en zijn leerling worden.
Mirjam Spruit is stafmedewerker bij het Centrum voor Parochiespiritualiteit (CPS). Het CPS is een van de organisaties binnen het samenwerkingsverband van de Missionaire Parochie.
