Demografische ontwikkelingen wijzen erop dat er in 2050 wereldwijd bijna twee miljard zestigplussers zijn. We moeten daarover als Kerk niet in paniek raken, maar juist de mogelijkheden aangrijpen. “In plaats van te treuren om grijze hoofden in de kerkbanken, zouden we juist blij moeten zijn.”
Paus Leo XIV sprak op 3 oktober op een internationaal congres over de pastorale zorg voor ouderen. Hij schetste daar de demografische ontwikkelingen voor de Kerk, maar werkte de logische pastorale consequenties niet helemaal uit – wellicht omdat je niet alles kunt behandelen in een korte toespraak.
Paus Leo onderstreepte dat de snelle vergrijzing van samenlevingen een van de belangrijkste kenmerken van onze tijd is: “Het groeiende aantal ouderen is een ongekend historisch fenomeen dat ons oproept om de werkelijkheid op nieuwe manieren te onderscheiden en te begrijpen”, zei hij.
De demografische gegevens ondersteunen zijn observatie. In de Verenigde Staten was de gemiddelde leeftijd van de bevolking in 1950 nog 30 jaar, maar die zal tegen 2050 zijn gestegen naar 41. In Europa zal die 47,1 zijn, en in Japan zelfs een verbluffende 52,3 jaar.
Tegen het einde van de eenentwintigste eeuw zal het aandeel van de wereldbevolking dat ouder is dan 60 jaar stijgen van 10 naar 22 procent, waardoor de hele planeet een gemiddelde leeftijd zal hebben die vergelijkbaar is met die van West-Europa vandaag. In 2050 zullen bijna twee miljard mensen ouder zijn dan 60 jaar.
De paus, die voor een zeventigjarige opmerkelijk actief is, merkte ook op dat een kenmerk van deze snelle vergrijzing is dat veel ouderen nog lange tijd gezond en actief blijven. “Vandaag de dag hebben veel mensen, nadat ze hun werkzame leven hebben beëindigd, de mogelijkheid om te genieten van een steeds langere periode van goede gezondheid, economisch welzijn en meer vrije tijd”, zei hij.
Hij paste dat inzicht vervolgens toe op het katholieke leven: “Vaak zijn zij degenen die trouw de Mis bijwonen en leiding geven aan parochieactiviteiten.”
Leo voegde daaraan toe: “Het is belangrijk om een passende taal en mogelijkheden voor hen te vinden. Ze moeten niet betrokken worden als passieve ontvangers van evangelisatie, maar als actieve deelnemers. Antwoorden zoeken op de vragen die het leven en het Evangelie ons stellen moeten we met hen doen, niet voor hen.”
We associëren jeugdigheid vaak met dynamiek en ouderdom met verval, maar dat hoeft niet zo te zijn
Onvermijdelijk betekenen deze trends dat de Kerk een toenemend deel van haar middelen zal moeten investeren in bediening voor ouderen. Denk aan een grotere vraag naar pastores in woonzorgcentra en ziekenhuizen, meer pastorale zorg voor mensen die aan huis gebonden zijn en meer pastorale programma’s om mensen te helpen omgaan met rouw en verlies.
Zoals paus Leo suggereerde, is dit alles geen slecht nieuws voor de katholieke Kerk. We associëren jeugdigheid vaak met dynamiek en ouderdom met verval, maar gezien de nieuwe demografische realiteit hoeft dat niet meer zo te zijn.
Door de vergrijzing gaan steeds meer mensen de levensfase in waarin ze het meest geneigd zijn om te bidden, naar de kerk te gaan, na te denken over religieuze onderwerpen en open te staan voor een diepere religieuze toewijding.
Door verbeteringen in de algemene gezondheid kunnen ouderen veel langer actief lid van de gemeenschap blijven. Ze hebben ook de middelen om financieel bij te dragen aan hun parochie. Om al deze redenen biedt de vergrijzing van de bevolking juist kansen voor de Kerk – mits zij de verbeeldingskracht heeft om die kansen te grijpen.
Een praktisch voorbeeld: seminaries zouden toekomstige priesters moeten aanmoedigen om hun spreektempo te verlagen, omdat oudere kerkgangers moeite kunnen hebben met het volgen van snelle spraak. Parochies moeten ervoor zorgen dat gebouwen toegankelijk zijn voor mensen met een beperking, en transportmogelijkheden bieden voor senioren.
Zelfs roosters moeten misschien worden aangepast. Parochies die zich richten op jongvolwassenen starten geloofscursussen of bijbelstudiegroepen vaak om 19.00 uur of later, omdat men ervan uitgaat dat mensen dan thuis zijn van het werk, hun kinderen naar bed hebben gebracht en gegeten hebben. Maar ouderen voelen zich vaak prettiger bij bijeenkomsten die vroeg in de middag beginnen. Al deze zaken moeten lokaal worden besproken – met de ouderen zelf.
De kern van de zaak is dat we, in plaats van te treuren bij het zien van grijze hoofden in de kerkbanken, juist blij zouden moeten zijn. Als iemand een programma zou bedenken dat miljoenen randkerkelijken binnen 25 jaar terug zou brengen naar een actief geloofsleven, zou dat worden gezien als een van de grootste evangelisatiesuccessen ooit. Door de huidige demografische ontwikkelingen gebeurt dat voor een deel al uit zichzelf.
“De pastorale zorg voor ouderen moet evangeliserend en missionair zijn, omdat de Kerk altijd geroepen is om Jezus Christus de Verlosser te verkondigen aan elke man en vrouw, op elke leeftijd en in elke levensfase”, zei paus Leo op 3 oktober. Nooit eerder was dat zo waar als nu. (Vertaling: Susanne Kurstjens)
John Allen is hoofdredacteur van de katholieke nieuwssite cruxnow.com.
 | Lees meer!Dit artikel is afkomstig uit Katholiek Nieuwsblad  van deze week. |
