De Duitse bisschoppenconferentie koos Heiner Wilmer, bisschop van Hildesheim, als nieuwe voorzitter – een benoeming voor zes jaar. Wie is hij en wat kunnen we van hem verwachten?
Diverse internationale katholieke persagentschappen die het nieuws van de benoeming van bisschop Heiner Wilmer meldden, deden dat met een wat alarmistische ondertoon: help, de Duitsers benoemen een voorstander van de controversiële Synodale Weg tot voorzitter van hun bisschoppenconferentie!
Wie de verhoudingen in de Duitse kerkprovincie een beetje kent, zal antwoorden: wat had je dan verwacht? Veruit de meeste bisschoppen daar zijn pro-Synodale Weg, de uitgesproken kritische bisschoppen zijn op één hand te tellen en maakten bij voorbaat geen schijn van kans om bisschop Georg Bätzing op te volgen als voorzitter.
De vraag was niet óf de nieuwe voorzitter synodaal zou zijn, maar hoe synodaal hij precies zou zijn.
Wellicht is dit een betere graadmeter: de katholieke krant Die Tagespost, die toch geldt als uitgesproken kritisch op de Synodale Weg, juicht de benoeming van Wilmer opvallend genoeg juist van harte toe.
De “jeugdige” 64-jarige is volgens die krant een verademing na zijn “teutoonse” voorgangers Bätzing en Marx. “Zijn altijd toegankelijke en vriendelijke houding is een zegen voor de sterk gepolariseerde Duitse bisschoppenconferentie”, aldus Die Tagespost.
Wie is deze Heiner Wilmer? Opgegroeid als boerenzoon in het Emsland, net over de grens bij Drenthe, trad hij op 19-jarige leeftijd in als novice bij de Priestercongregatie van het Heilig Hart van Jezus.
Deze sterk op onderwijs en zielzorg gerichte congregatie, ook wel de dehonianen genoemd naar hun Franse stichter Leo Dehon, heeft ook in Nederland en België diverse scholen opgericht.
Al in zijn studietijd lonkte het buitenland: behalve in Freiburg studeerde hij in Rome en in Parijs, waar hij een blijvende belangstelling voor de Franse theologie en filosofie zou ontwikkelen.
In Rome werd gunstig gedacht over Wilmer, wat lang niet van alle Duitse bisschoppen gezegd kan worden
Kort na zijn priesterwijding in 1987 leerde hij de vermaarde Nederlandse priester Henri Nouwen kennen. Die haalde hem over om enkele maanden te gaan werken in een instelling voor mensen met een verstandelijke beperking in het Canadese Toronto. Ook werkte hij een tijd als leraar op een middelbare school in The Bronx, New York.
Terug in Duitsland was hij ook daar enkele jaren leraar, tot hij in 2007 door zijn congregatie werd verkozen tot provinciaal overste. In 2015 vertrok hij naar Rome, om daar aan de slag te gaan als generaal overste van dehonianen.
Paus Franciscus benoemde hem in 2018 tot bisschop van Hildesheim, een bisdom met ruim 600.000 gelovigen in de deelstaat Nedersaksen. Naar verluidt zou Franciscus in 2022 overwogen hebben om Wilmer weer terug naar Rome te halen, om hem te benoemen tot prefect van het Dicasterie voor de Geloofsleer. Uiteindelijk koos de paus voor Fernández, maar het laat toch zien dat er in het Vaticaan gunstig gedacht werd over Wilmer; wat lang niet van alle Duitse bisschoppen gezegd kan worden.
Het zal precies deze combinatie zijn – een goede naam in Rome én een heleboel internationale ervaring – die gemaakt heeft dat de Duitse bisschoppen hem als de gedroomde opvolger van Bätzing zagen.
Want daar zit precies het grote pijnpunt met de Synodale Weg: in Duitsland is men er wat trots op en ziet men zichzelf als gidsland, maar in Rome en de rest van de wereldkerk wordt het ervaren als eigengereid en zelfgenoegzaam, waardoor de Duitse Kerk zich meer en meer loszingt van de katholieke wereldkerk. De pauselijke nuntius in Duitsland waarschuwde bij de start van de bisschoppenvergadering eerder deze week zelfs voor een schisma.
Dat is het grotere, internationale spanningsveld waar Wilmer in stapt. In zijn eerste toespraak als voorzitter sloeg hij direct een opvallend ‘geestelijke’ toon aan: zijn kerntaak “is God in het midden zetten”, zo zei hij.
Hij verwees ook expliciet naar paus Franciscus en paus Leo, die steeds benadrukt hebben dat synodaliteit primair een geestelijke houding is, en niet zozeer een politiek machtsvraagstuk – dat bedoelden de beide pausen als rechtstreekse kritiek op de Duitse invulling van synodaliteit. Wilmers ‘synodale’ gevoeligheid houdt duidelijk niet op bij de Duitse landgrenzen.
Dus niet alleen in de Duitse bisschoppenconferentie zelf zal de aimabele Wilmer de gehoopte verzoener zijn, zijn opgave én ambitie lijken breder te zijn: meer begrip over en weer kweken tussen de Duitse Kerk en de Wereldkerk.
