Van de oude stad Nicea is niets meer over dan ruïnes: toch kozen paus Leo XIV en andere christelijke leiders deze veelbetekenende plek uit om het blijvende geloof te vieren dat is vastgelegd in de geloofsbelijdenis van Nicea.
Orthodox patriarch Bartolomeüs van Constantinopel leidde op 28 november in Iznik – het vroegere Nicea, ongeveer 130 kilometer ten zuidoosten van Istanbul – een oecumenische gebedsdienst en het gezamenlijk uitspreken van de geloofsbelijdenis.
Samen met de Grieks-orthodoxe patriarchen van Antiochië, Alexandrië en Jeruzalem of hun vertegenwoordigers, en met vertegenwoordigers van andere orthodoxe, anglicaanse en protestantse kerken, markeerde paus Leo de 1700ste verjaardag van het Concilie van Nicea – de voornaamste aanleiding voor zijn eerste buitenlandse reis als paus.
Bij de gezamenlijke recitatie van de geloofsbelijdenis werd de uitdrukking die bekendstaat als het filioque – de bewering dat de Heilige Geest “voortkomt uit de Vader en de Zoon” – weggelaten, omdat deze niet wordt gebruikt door de orthodoxe kerken; de frase werd in 1014 door paus Benedictus VIII aan de Latijnse tekst toegevoegd.
Op een platform met uitzicht op de overblijfselen van de Basiliek van Sint-Neophytos, die nu gedeeltelijk onder water ligt in het Meer van Iznik, namen de kerkleiders om beurten het voortouw in het gebed – in het Engels, Grieks en Arabisch – en het aansteken van kaarsen. Afwisselend zongen een katholiek koor in het Latijn en een orthodox koor in het Grieks.
Patriarch Bartolomeüs verwelkomde de paus en andere gasten. “Ondanks zoveel tussenliggende eeuwen en alle omwentelingen, moeilijkheden en verdeeldheden die ze hebben gebracht”, zo zei hij, “benaderen wij deze heilige herdenking toch met gedeelde eerbied en een gemeenschappelijk gevoel van hoop.”
“De kracht van deze plaats ligt niet in wat voorbijgaat, maar in wat voor altijd blijft.” Met “de vurigheid van het geloof van Nicea brandend in ons hart”, aldus de patriarch, moeten we “de wedloop” naar christelijke eenheid voortzetten, in de geest van Jezus’ gebed om de eenheid van zijn leerlingen.
Daarna sprak paus Leo de aanwezigen toe. Hij zei dat de mensheid “roept om verzoening” in een tijd waarin zij “geplaagd wordt door geweld en conflict”.
“Het verlangen naar volledige gemeenschap onder alle gelovigen in Jezus Christus gaat altijd gepaard met het zoeken naar broederschap onder alle mensen”, zei hij. “In de geloofsbelijdenis van Nicea belijden wij ons geloof ‘in één God, de Vader’. Maar het zou niet mogelijk zijn God als Vader aan te roepen als we zouden weigeren alle andere mannen en vrouwen – geschapen naar Gods beeld – als broeders en zusters te erkennen.”
“Bovendien moeten we krachtig het gebruik van religie afwijzen om oorlog, geweld of welke vorm van fundamentalisme of fanatisme dan ook te rechtvaardigen”, zei hij. “In plaats daarvan zijn de te volgen paden die van broederlijke ontmoeting, dialoog en samenwerking.”
“Wij worden allemaal uitgenodigd om het schandaal van de verdeeldheid, die helaas nog steeds bestaat, te overstijgen en het verlangen naar eenheid te koesteren waarvoor de Heer Jezus heeft gebeden en zijn leven heeft gegeven”, zei de paus. “Hoe meer wij verzoend zijn, des te geloofwaardiger wij christenen getuigenis kunnen afleggen van het Evangelie van Jezus Christus, dat een verkondiging van hoop is voor allen.”
Ondanks alle woorden van verbroedering was de Russisch-orthodoxe Kerk, de grootste van de oosters-orthodoxe kerken, niet vertegenwoordigd bij de gebedsviering. De Russische Kerk verbrak in 2018 de betrekkingen met het Oecumenisch Patriarchaat van Constantinopel vanwege de erkenning van de autonomie van de Oekraïens-orthodoxe Kerk.
