In Súdwest-Fryslân wordt elk jaar op 12 juni, de sterfdag van de heilige Odulfus, een bedevaart georganiseerd. Opvallend genoeg gebeurt dit niet door de rooms-katholieke parochie, maar door het Russisch-orthodoxe klooster in Hemelum. “Het was één christelijke Kerk, van Constantinopel tot de Britse eilanden.”
“Goedei”, zegt Wiepke Wierda. Hij is schipper in Stavoren en bestuurt elk jaar trouw de boot tijdens de bedevaart. Hij wordt begroet door een oudere man met een nette baard. Zijn huidskleur doet op het eerste gezicht Grieks aan, maar de priester-monnik antwoordt keurig in het Fries.
De geestelijke, gekleed in het zwart en met zonnebril en een kruis om zijn nek, heet vader Jewsewy. Hij is geboren in Sneek en spreekt, naast verschillende Oost-Europese talen, ook Fries als moedertaal.
Toen deze heiligen leefden, was er geen sprake van ‘orthodox’ of ‘katholiek’
Rond het jaar 2000 stichtte hij het Heilige Nikolaasklooster in het Friese dorpje Hemelum. Sinds 2006 organiseert het klooster jaarlijks een bedevaart ter ere van de heilige Odulfus, een Friese heilige.
“De heilige Johannes van San Francisco en Shanghai vertelde ons in de jaren vijftig van de vorige eeuw, toen hij bisschop was van onder andere Nederland, dat we aandacht moeten geven aan onze lokale heiligen. De heilige Odulfus is een voorbeeld van een lokale heilige die leefde tijdens de achtste en negende eeuw, ver vóór het Groot Schisma [de scheuring tussen de katholieke en de orthodoxe Kerk, red.]. Er waren hier al christelijke heiligen die leefden voor dat moment van de grote scheiding”, zegt vader Jewsewy.
“Als je kijkt naar de religieuze kunst uit de eerste eeuwen van het christendom in Nederland, zie je dat die nauwelijks verschilt van de kunst die duizenden kilometers oostelijker bestond. Ook het geloof wijkt nauwelijks af. Pas na het Groot Schisma zijn de Kerken ver uit elkaar gegroeid. Toen deze heiligen leefden, was er geen sprake van ‘orthodox’ of ‘katholiek’. Ze waren allemaal, zou je kunnen zeggen, orthodox. De term ‘rooms-katholiek’ bestond toen nog niet. Het was één Kerk, van Constantinopel tot de Britse eilanden.”
De bedevaart begint met een boottocht op het IJsselmeer. “In de middeleeuwen, tot de vijftiende eeuw, stond hier een abdij die was gewijd aan de heilige Odulfus”, vervolgt vader Jewsewy. Samen met vader Dimitri van de Russische kerk in Amsterdam legt hij bloemen in het water, ter nagedachtenis aan de monniken van de Odulfusabdij.
De pelgrims zingen Eeuwige gedachtenis, een gebed en eerbetoon voor overledenen in de orthodoxe traditie. Terwijl de boot naar de volgende bestemming vaart, worden het Onzevader en de Akathist van de heilige Nikolaas gebeden. Een Akathist is een lofgebed gericht aan de Moeder Gods of een andere heilige.
Vanuit de haven van Hemelum lopen de pelgrims in processie naar het Heilige Nikolaasklooster. Het gebouw diende vroeger als kerk voor de synodaal-gereformeerden van het dorp, maar na hun fusie met de PKN werd het overgenomen door het Russisch-orthodoxe aartsbisdom van Den Haag.
De preekstoel maakte plaats voor een iconostase, een wand met iconen die het altaar scheidt van de rest van de kerk. Het orgel werd vervangen door een kleine slaapruimte voor bezoekende geestelijken. De muren zijn wit, maar versierd met tientallen iconen. Naast de iconostase bevinden zich muurschilderingen van verschillende apostelen.
Een katholieke bezoeker zegt na afloop van de dienst: “Het lijkt wel een woord- en communiedienst zoals bij ons. Er zijn gebeden en een evangelielezing; het enige verschil is dat er geen Eucharistie wordt uitgereikt.”
De enige orthodoxe dienst waar de Eucharistie tot zich genomen mag worden, is tijdens een Goddelijke Liturgie – het orthodoxe equivalent van de Mis. Deze dienst is een Moleben, een gebedsdienst waarin alleen wordt gebeden en het Evangelie wordt gelezen.
Na afloop heeft vader Jewsewy nog een verrassing. “Sinds onze stichting probeert het klooster altijd meerdere relieken te verzamelen”, zegt hij. Hij toont de recent verworven relieken van verschillende heiligen: Willibrord, Odulfus, Andreas, Frederik, Bonifatius en Nicolaas. De aanwezigen buigen en vereren de relieken door ze te kussen.
Na een stevige lunch in de Trapeza – het orthodoxe woord voor refter, of eetzaal – verzamelen de pelgrims zich voor de een-na-laatste halte van de bedevaart. Naast Hemelum ligt het katholieke dorp Bakhuizen. Hier bevindt zich de katholieke Odulfuskerk, waar eveneens een reliek van de heilige Odulfus wordt bewaard.
[FOTOGALERIJ - Gebruik de pijltjes om te bladeren] Foto's: Art de Ruiter
Terwijl de pelgrims door het Friese polderland lopen, komen ze langs een grasveld met een groepje paarden. “Elk jaar dat we hier langslopen, worden we opgewacht door deze paarden. Het is alsof ze de liefde van God voelen”, zegt een vrouw in de processie.
In de Odulfuskerk worden de pelgrims ontvangen door pastoor John de Zwart. “Ik ben hier nu zes jaar en vanaf het begin hebben we warme contacten met het orthodoxe klooster in Hemelum. Het is altijd een broederlijk en hartelijk contact geweest.” Volgens De Zwart is er een pad voor meer eenheid te vinden vanuit de heiligen die de Kerken delen.
“We kennen ongeveer tweeduizend jaar christendom en de helft daarvan delen we volledig. Feitelijk staan orthodoxen en katholieken dichter bij elkaar dan protestanten en katholieken. Alle heiligen die uit die gedeelde Kerk zijn voortgekomen, kunnen we samen vereren. Dat kan voor ons een weg zijn naar meer eenheid. Je kunt altijd beter kijken naar wat je verbindt dan naar wat je scheidt. Het is een vast zinnetje, maar uiteindelijk is er meer dat ons verbindt dan wat ons verdeelt.”
De priesters gaan voor het altaar staan en dezelfde Moleben herhaalt zich. De neogotische kerk vult zich met gebeden in het Kerkslavisch en in het Nederlands. Aan het einde vormen enkele mensen een rij terwijl ze iconen vasthouden. Vader Dimitri houdt een kruis vast en vader Jewsewy toont de reliek van de heilige Odulfus. Opnieuw worden de iconen, het kruis en de reliek vereerd door de aanwezigen, inclusief door pastoor De Zwart.
Volgend jaar viert het Heilige Nikolaasklooster zijn 25-jarig bestaan. Pastoor John de Zwart laat het aan God over of hij dat zal halen: “Als God het wil, ben ik erbij.”
 | Lees meer!Dit artikel is afkomstig uit Katholiek Nieuwsblad van deze week. |
