Wat begon met korte missiereizen om oogzorg te verlenen aan arme mensen in Guatemala, werd een immens project om behandelbare blindheid in het Midden-Amerikaanse land volledig uit te roeien.
Kort na zijn afstuderen nam de Amerikaanse optometrist Doug Villella deel aan verschillende missiereizen naar een aantal ontwikkelingslanden in Midden- en Zuid-Amerika. Hij zag echter in dat dit soort korte missies onvoldoende zijn om de enorme behoefte aan oogzorg te vervullen.
Op zoek naar een duurzamere aanpak werd hij voorgesteld aan Vincent Pescatore, de oprichter van een weeshuis in Guatemala. Er ontstond direct een sterke band tussen de twee. “Vincent zei: ‘Ik heb je nodig om een oogziekenhuis in Guatemala te bouwen’”, vertelt Villela. “Hij vroeg niet: ‘Zou je dat willen doen?’, maar zei: ‘Ik heb je daarvoor nodig’.”
Hoewel Villella meteen instemde, vindt hij dat achteraf bijna komisch. “Ik had eigenlijk geen enkele ervaring, behalve met de zorg voor de ogen van mensen. Ik wist niets van subsidieaanvragen en had geen idee hoe je een non-profitorganisatie runt. Maar door wie Vincent was en waarvoor hij stond, aarzelde ik geen moment.”
Vol vertrouwen en gedragen door gebed begon Villella aan het project. Hij nodigde andere mensen uit zijn netwerk uit om zich erbij aan te sluiten. Maar het welslagen van het initiatief kwam pas echt tot stand toen Villella kennismaakte met Mariano Yee uit Guatemala-Stad.
Yee was destijds een jonge arts in opleiding tot oogarts en oogchirurg. Hij werd gevraagd of hij iemand kende die Villella en zijn team kon begeleiden. “Ik heb mezelf aangemeld”, herinnert Yee zich.
‘Het was eigenlijk maar goed dat we zo naïef waren. Als je niet beseft hoe groot het probleem is, denk je gewoon: laten we het doen!’
Hij omschrijft het werk als enorm: dagelijks werden honderden patiënten geholpen. Toch waren er ook velen die meer gespecialiseerde zorg nodig hadden, zoals mensen met staar of andere oogziekten. ’s Avonds bespraken de artsen hoe zij op een duurzame en structurele manier aan deze enorme behoefte konden voldoen.
“Het was eigenlijk maar goed dat we zo naïef waren”, zegt Yee lachend. “Als je niet beseft hoe groot het probleem is, denk je gewoon: laten we het doen! Maar we zagen de nood en zeiden: wat er ook nodig is, we gaan ervoor.”
Bijna vijfentwintig jaar later werd onlangs het vierde van in totaal acht geplande oogziekenhuizen en 38 oogklinieken in het Midden-Amerikaanse land geopend. Mariano Yee werkt nu dagelijks samen met twee van zijn broers: Nicolás, eveneens oogchirurg, en Juan Francisco, die leidinggeeft aan wat inmiddels de organisatie Visualiza is geworden.
Een vierde broer is tegenwoordig verantwoordelijk voor de dagelijkse leiding van een ander onlangs geopend ziekenhuis in de regio Quiché. Naast het ingrijpend verbeteren van de oogzorg in Guatemala biedt Visualiza nu werk aan 410 mensen.
Nicolás Yee weet wel waarom hij en zijn broers allemaal werkzaam zijn voor de organisatie: “Dit is iets waartoe God ons heeft geroepen. En omdat Hij ons heeft geroepen, lost God ook de problemen op. Op eigen kracht kunnen wij niets.” De broers schrijven hun inzet toe aan hun ouders, die diepgelovig waren.
“Onze ouders hebben ons laten zien hoe je je geloof in praktijk brengt”, vertelt Mariano Yee. “Ons huis zat altijd vol mensen; het was een levendige plek. We gingen naar verzorgingshuizen om met bewoners te praten. Op de middelbare school namen onze ouders ons mee naar achterstandswijken in Guatemala-Stad om catechese te geven aan jongere kinderen. Zo leerden we dat je iets moet teruggeven aan de samenleving.”
Nu het project zich heeft bewezen en er een gedetailleerd plan ligt om alle Guatemalanen uiterlijk in 2032 toegang tot oogzorg te geven, werkt Visualiza aan een model dat ook in andere lage- en middeninkomenslanden kan worden toegepast. Een belangrijke stap daarvoor werd gezet in 2006, toen de organisatie ging samenwerken met de Seva Foundation, een internationale organisatie die zich inzet voor gelijke toegang tot oogzorg voor achtergestelde bevolkingsgroepen.
Kate Moynihan, uitvoerend directeur van Seva, vertelt dat behandelbare visuele beperkingen wereldwijd tot de meest voorkomende, maar tegelijk meest verwaarloosde gezondheidsproblemen behoren, terwijl de middelen om ze aan te pakken al beschikbaar zijn. “Wat ontbreekt, is een gevoel van wereldwijde urgentie.”
Tot nu toe is in Guatemala ongeveer 20 miljoen euro geïnvesteerd, waarvan meer dan de helft is bijeengebracht door de Seva Foundation. Voor de bouw van de vier resterende ziekenhuizen, zodat het hele land toegang krijgt tot oogzorg, is nog eens 26 miljoen euro nodig. Een ambitieus doel, maar de betrokkenen laten zich daardoor niet ontmoedigen.
“Vaak proberen we tegen de stroom in te zwemmen”, zegt Villella. “Maar genade stroomt niet die kant op. Tegenwoordig laat ik me meevoeren met de stroom. Ik bots nog steeds tegen rotsen aan, maar ik vind telkens weer een weg eromheen.”
En de toekomst? “Vroeger leek het onvoorstelbaar dat je in een ontwikkelingsland een landelijk systeem van oogzorg zou kunnen opzetten”, zegt hij. “Het enige wat wij kunnen doen, is blijven proberen. We zetten stappen vooruit, ook als we nog niet precies zien waar de weg naartoe leidt. Vanaf dat punt zal de Heilige Geest het verdere werk moeten doen.” (Vertaling: Susanne Kurstjens)
