De Goede Week is in het noorden van Portugal een waar hoogtepunt. Vooral de processies die de week voor Pasen markeren gaan ieder voorstellingsvermogen te boven.
Op een rumoerig terras zien voetbalsupporters hun club SC Braga in de bekerwedstrijd tegen streekgenoot Rio Ave het schip ingaan. Een paar straten verder verbeelden honderden figuranten, jong en oud, allerlei bijbelse gebeurtenissen in de Procissão de Nossa Senhora da Burrinha, de processie van Onze-Lieve-Vrouw van de ezelin. Voetbal en religie, het zijn voor menig Portugees in de Semana Santa, de Goede Week, de twee belangrijkste zaken in het dagelijks leven.
Je zou verwachten dat het bekende bedevaartsoord Fátima het religieuze centrum van Portugal is. Niets is echter minder waar: Braga gaat met die eer strijken. De derde stad van Portugal, na Lissabon en Porto, is sinds de vroegste middeleeuwen het belangrijkste aartsbisdom op het Iberisch Schiereiland. Dat ging niet zonder slag of stoot. Pas nadat de paus de aartsbisschop van Braga tot primaat van heel Iberië verhief, gaven de Spaanse bisschoppen de strijd op.
Na weken voorbereiding van een programma vol concerten en tentoonstellingen begint de Goede Week op Palmzondag met de Procissão dos Passos. Langzaam bereidt de stad zich voor op Pasen. Paars wordt de overheersende kleur in het straatbeeld. Tijdens de Goede Week, de Semana Santa, zijn de straten opgetuigd met altaartjes, bloemen en lampjes.
Zo ligt over de volle lengte van de Rua do Souto een paarse loper. Links en rechts staan processiepaaltjes met A4-afdrukjes van kruiswegstaties met teksten in het Engels en Italiaans. Kerken met wapperende paarse Semana Santa-banieren zijn uitbundig verlicht. Roestige balkonnetjes zijn wat opgefleurd met paarse doeken en kleedjes. De ballonnen voor de kinderen, zelfs de bloemen op tafel in restaurants zijn paars. Judasbomen staan volop in paarse bloei.
In Braga, al sinds de derde eeuw een bisdom, is godsdienst in het dagelijks leven nog steeds heel belangrijk. De diverse religieuze ceremonies beleeft men met hart en ziel, Pasen het meest. De processie van Nossa Senhora da Burrinha, die op de woensdag met veel muziek door de straten trekt, is tegenwoordig een van de populairste evenementen van de Goede Week.
“Hij is genoemd naar het laatste tafereel in de stoet, dat de vlucht naar Egypte voorstelt”, legt organisatievoorzitter Jorge Coutinho uit. “Het beeld van Onze-Lieve-Vrouw wordt dan op een ezelin vervoerd. Officieel heet de processie Vós Sereis o Meu Povo, ‘jullie zullen mijn volk zijn’. Al in de achttiende eeuw trok in de parochie van São Victor een processie rond met het beeld van Onze-Lieve-Vrouw op een ezeltje.”
In Braga, al sinds de derde eeuw een bisdom, is godsdienst in het dagelijks leven nog steeds heel belangrijk
Tegen de duizend deelnemers en honderden vrijwilligers verbeelden in chronologische volgorde de bijbelse geschiedenis. Figuren als Maria en Jozef, Abraham, Mozes, de profeten en de drie koningen zijn erbij. Het hoogtepunt van de stoet is de kindertijd van Jezus.
“Pas sinds 1998 heeft de processie zijn huidige vorm. De nadruk ligt nu meer op het historische verhaal in plaats van op de smarten van Maria, zoals dat in voorgaande eeuwen het geval was”, aldus Coutinho.
Portugal zit als land nog in de luiers wanneer in opdracht van Dom Henrique en zijn vrouw Teresa in Braga de bouw begint van wat nu de oudste kathedraal van het land is, de Sé. Eeuwen aan verbouwingen en aanpassingen maakten het een allegaartje van bouwstijlen: romaans, gotisch, manuelistisch en rococo.
Op Witte Donderdag is het schip van de Sé ’s morgens gevuld met een kleine honderd geestelijken. Uit het hele aartsbisdom zijn ze gekomen om getuige te zijn van hoe de aartsbisschop de oliën wijdt die het komende jaar in de liturgie worden gebruikt. Om vier uur zit de kathedraal weer vol. Dit keer voor de voetwassing door de aartsbisschop van twaalf gelovigen die de twaalf apostelen verbeelden.
Vanuit de Sé loop je zo het Museu de Arte Sacra vol kerkelijke kunst binnen. Pronkstuk is het ijzeren kruis dat ontdekkingsreiziger Pedro Álvares Cabral in zijn hand had toen hij op weg naar India als eerste Europeaan in Brazilië aan land ging.
Dankzij Cabral kunnen we in het sfeervolle O Brasileira op de hoek van het Largo Barão S. Martinho even genieten van een perfecte kop koffie. Het is dé plek in Braga waar men vrienden ontmoet, een praatje maakt of de krant leest. Ober Francesco Marques heeft geen beurs; zijn wisselgeld en fooi vullen voor de helft zijn dienblad.
Ramen en deuren staan wijd open. Plots klinken buiten de gitaarklanken van een tuna, een groepje studenten, een man of tien, die moeiteloos een vrolijk sfeertje scheppen. Ze dragen niet de gebruikelijke zwarte capes, maar een colbertje met bijpassende pofbroek boven lichtblauwe kousen.
Op tal van plaatsen kom je imponerend grote zwarte poppen tegen. Ze heten farricocos en verbeelden de voor Braga typerende uitmonstering van mannen die met fakkels in de processies meelopen. In de Sé is men druk bezig met de bloemen voor het Ecce Homo-beeld.
Een meisje draagt een bord met de tekst: “Jullie moeten elkaar liefhebben zoals Ik jullie liefheb.”
Op weg naar de Ecce Homo-processie wandelen we ’s avonds door donkere straten. Alle verlichting in de huizen en op straat is uitgedaan. Alleen de fakkels van de farricocos verlichten nu de gevels. Zij lopen op blote voeten, gehuld in zwarte habijten met een puntige hoofdkap, twee ooggaten en een wit koord om het middel.
Tot de veertiende eeuw verbeeldden zij de verzoening van de boetelingen. Vanaf de vijftiende eeuw houdt liefdadigheidsinstelling Misericórdia de Braga deze traditie hoog met hun doodstille Ecce Homo-processie. Een meisje draagt een bord met de tekst: “Jullie moeten elkaar liefhebben zoals Ik jullie liefheb.”
Laat ze maar klimmen, moet Carlos Amarante in 1748 hebben gedacht toen hij het heiligdom Santuário de Bom Jesus boven op een berg buiten Braga bouwde. Tot op de dag van vandaag brengt een slim bedacht watersysteem je in de twee wagentjes van het kabelbaantje in een paar minuten driehonderd meter naar boven.
De ware bedevaartganger neemt natuurlijk de imposante trap met zeshonderd treden langs de zeventien rijkversierde terrassen waar uit de ogen, oren en neuzen van de granieten hoofden op de barokke fonteinen water stroomt. Sculpturen en decoraties hebben diverse thema’s, zoals de Via Sacra en de vijf zintuigen. En zo’n pelgrim geniet voor hij aan de klim begint uiteraard van het imposante neoklassieke schouwspel dat hoog boven hem naar de blauwe hemel oprijst.
UNESCO-Werelderfgoedstad Guimarães ligt maar vijfentwintig kilometer noordelijker. De kans die te bezoeken krijgen we waarschijnlijk nooit meer. Onderweg stoppen we bij het wat afgebladderde Mosteiro de São Martinho de Tibães. In 1567 vond het moederhuis van de orde van Sint-Benedictus voor Portugal en Brazilië er onderdak. Op een van de azulejos in de kloostergang zit Sint-Benedictus aan de maaltijd waarmee zijn vijanden hem probeerden te vergiftigen.
Aqui Nasceu Portugal, hier is Portugal geboren, vertellen kapitale letters op de grijze stadsmuur van Guimarães. Want in het kolossale kasteel erachter werd de eerste koning van Portugal, Afonso Henriques, geboren. Er heerst een heerlijk ontspannen Goede Vrijdagsfeer in de pittoreske straatjes.
In de Nossa Senhora da Oliveira-kerk zijn de kruisbeelden met een paarse doek afgedekt. Op het tjokvolle kerkhof naast de kerk krijgt het graf van Maria Rodrigues’ ouders de jaarlijkse grote poetsbeurt en een bosje verse bloemen.
Terug in Braga maakt men zich op voor de indrukwekkendste processie van de Goede Week, de Procissão do Enterro do Senhor, de Begrafenis van de Heer.
Klonken op donderdag voor de processie nog de lawaaiige ratels van de farricocos, nu zijn ze doodstil. Langs de route staan tienduizenden gelovigen, je kunt een speld horen vallen. Het enige geluid is het gekras van de kruisen en vaandels die men nu niet draagt, maar over de keitjes voortsleept.
Misericórdia en Santa Cruz-broederschappen en ridders van de ordes van Malta en het Heilig Graf van Jeruzalem gaan voor in de stoet. Aartsbisschop Jorge Ortega draagt de monstrans met het Allerheiligste. Witte dragers sluiten de processie met de lijkbaar van de in een witte transparante doek gehulde, gestorven Christus.
